Teza:

Radca prawny jest uprawniony - w świetle art. 35 p.p.s.a. do reprezentowania strony w oparciu o pełnomocnictwo złożone w toku postępowania administracyjnego, ale obejmujące również umocowanie do reprezentowania strony przed wszystkimi sądami. Należy w tym miejscu zauważyć, że pełnomocnictwo to zostało udzielone w czasie (26 sierpnia 2003 r.), gdy postępowanie sądowe ze skargi na decyzję administracyjną było jednoinstancyjne. Logiczny jest zatem wywód skarżącej, iż skoro pełnomocnictwo to nie uprawniało wskazanego w nim radcę prawnego do sporządzenia w imieniu mocodawcy skargi kasacyjnej, to nie było również umocowaniem do działania tegoż radcy prawnego w imieniu strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. W konsekwencji za błędne należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że nie zachodziła przewidziana w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. podstawa wznowienia postępowania. Z omówionych wyżej względów należało bowiem uznać, iż strona nie była należycie reprezentowana przy rozpoznawaniu przez Sąd jej skargi na decyzję ostateczną. Radca prawny nie dołączył bowiem pełnomocnictwa strony upoważniającego go do działania w jej imieniu przed WSA, a Sąd rozpoznał sprawę z jego udziałem.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1446/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi Grażyny M. o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 2 grudnia 2004 r., sygn. akt I SA/Ka 2987/03 orzekł o oddaleniu skargi.

Sąd stwierdził, iż skarżąca w terminie przewidzianym w art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - wystąpiła o wznowienie postępowania sądowego. W skardze z dnia 7 września 2005 r. skarżąca wywodziła, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, zakończonym oddaleniem jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 10 grudnia 2003 r. w przedmiocie ustalenia wysokości podatku dochodowego za 1997 r. z nieujawnionych źródeł przychodów nie była należycie reprezentowana, co jej zdaniem wynika z odrzucenia (postanowieniem WSA w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Ka 2987/03) przez Sąd I instancji skargi kasacyjnej wniesionej w jej imieniu przez radcę prawnego.

W postanowieniu o odrzuceniu środka zaskarżenia Sąd stwierdził bowiem, że pełnomocnik skarżącej w zakreślonym terminie nie uzupełnił braku skargi, polegającego na niezałączeniu pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wobec tego Sąd uznał, że zachodziła podstawa do odrzucenia skargi na podstawie art. 178 w zw. z art. 46 § 3 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 405/05 oddalił zażalenie na to postanowienie.

Z powyższych faktów wg skarżącej wynika, że Sąd uznał za nieważne pełnomocnictwo załączone przez radcę prawnego do akt sprawy na etapie postępowania podatkowego przed organem I instancji, w którym skarżąca upoważniła pełnomocnika do "reprezentowania jej przed wszystkimi sądami i urzędami w sprawie podatkowej".

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę o wznowienie postępowania zauważył, że zgodnie z art. 271 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona (...) nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania.

Zarzut braku należytej reprezentacji i pozbawienia możliwości działania wynikający z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy w rozpatrywanej sprawie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Sąd przypomniał, że stosownie do art. 35 § 1 p.p.s.a. "pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne". W niniejszej sprawie pełnomocnikiem skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach był radca prawny, który działał na podstawie pełnomocnictwa zamieszczonego w aktach administracyjnych, a obejmującego umocowanie do reprezentowania w postępowaniu toczącym się przed Urzędem Skarbowym w Rudzie Śląskiej oraz przed wszystkimi urzędami i sądami (karta nr 28 akt Urzędu Skarbowego). Zakres pełnomocnictwa, wynikający z umocowania do działania stanowi wystarczającą podstawę do reprezentowania skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Pełnomocnik, będący radcą prawnym, spełniał bowiem wymagania wynikające z treści art. 35 § 1 p.p.s.a., zatem zarzut niewłaściwej reprezentacji i niemożliwości działania przed tym sądem nie zasługuje na uwzględnienie.

Za niezasadny i niemający potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym uznał Sąd zarzut dotyczący stwierdzenia nieważności udzielonego przez skarżące pełnomocnictwa. Takiej okoliczności nie stwierdził ani Wojewódzki Sąd Administracyjny, ani Naczelny Sąd Administracyjny. W rozstrzygnięciach zwrócono uwagę, że do reprezentowania strony przed Naczelnym Sądem Administracyjnym konieczne jest pełnomocnictwo, obejmujące umocowanie do reprezentacji przed tym Sądem.

Sąd zauważył przy tym, że po złożeniu przez pełnomocnika skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę uregulowanie zawarte w art. 175 § 1 p.p.s.a., wezwał pełnomocnika pismem z dnia 16 lutego 2005 r. do złożenia pełnomocnictwa procesowego, obejmującego umocowanie do działania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pełnomocnik nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej w wyznaczonym terminie - pomimo zawarcia w wezwaniu pouczenia o skutkach procesowych braku pełnomocnictwa, tj. odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z tego też względu Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną.

Orzeczenie w tej kwestii oparto na art. 175 § 1 p.p.s.a., który wprowadza tzw. przymus adwokacki, a więc obowiązek sporządzenia i podpisania skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż pełnomocnictwo radcy prawnemu zostało udzielone przez skarżącą w dniu 26 sierpnia 2003 r., a więc nie mogło obejmować umocowania do sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż ta instytucja procesowa została wprowadzona ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która weszła w życie w terminie i na zasadach określonych ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), tj. z dniem 1 stycznia 2004 r.

Sporządzenie skargi kasacyjnej przez samą stronę jest niedopuszczalne, pismo takie podlega odrzuceniu, w przeciwieństwie do skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z tych też względów wymóg udokumentowania prawa do reprezentowania strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym został sformalizowany, a pełnomocnik winien wykazać się właściwym umocowaniem - przy pierwszej czynności procesowej - załączając stosowne pełnomocnictwo.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Jako podstawę kasacyjną wskazano naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 37 i art. 271 ust. 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zachodziła nieważność postępowania bowiem pełnomocnik strony był należycie umocowany do jej reprezentowania przed Sądem I instancji, podczas gdy odmienny pogląd w tej kwestii został przedstawiony w postanowieniu NSA oddalającym zażalenie strony na postanowienie WSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Wg skarżącej stanowisko Sądu I instancji co do mocy obowiązującej pełnomocnictwa udzielonego przez nią radcy prawemu w toku postępowania administracyjnego jest nieuzasadnione.

Należało wg niej uznać albo że pełnomocnictwo to upoważniało radcę prawnego do działania w imieniu skarżącej przed sądami administracyjnymi obu instancji, albo że nie obejmowało w ogóle postępowania przed sądami administracyjnymi. W takim razie skoro pełnomocnik skarżącej nie był należycie umocowany, wszystkie czynności dokonane przez niego były nieskuteczne, a postępowanie przed Sądem I instancji było nieważne, stosownie do art. 271 ust. 1 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Pełnomocnik organu (radca prawny) wywodził, iż Sąd w zaskarżonym orzeczeniu trafnie przyjął, że pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy było wystarczające do reprezentowania strony przed Sądem I instancji. O konieczności załączenia pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej pełnomocnik był poinformowany i nie zastosował się do wezwania Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej skarżąca trafnie wskazała na niekonsekwencję w działaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, która doprowadziła do naruszenia wskazanych przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej p.p.s.a.

W postępowaniu ze skargi kasacyjnej zakończonej prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 405/05 oddalającym zażalenie na postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu nieusunięcia jej braku, polegającego na niedołączeniu przez radcę prawnego (mimo wezwania sądu) pełnomocnictwa sąd kasacyjny zajął stanowisko, że brak pełnomocnictwa w aktach sprawy sądowej stanowił przewidzianą w art. 178 w zw. z art. 46 § 3 p.p.s.a. podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej. W myśl tych przepisów wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178). Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (art. 46 § 3). Stanowisko to, w myśl art. 170 p.p.s.a. wiąże w tej sprawie zarówno sądy, jak i strony postępowania.

Skarżąca trafnie podnosi, że skoro prawomocnym orzeczeniem NSA nie uwzględniono, iż udzieliła ona w toku postępowania administracyjnego radcy prawnemu pełnomocnictwa do reprezentowania jej przed wszystkimi sądami (tym samym wniesiona skarga kasacyjna odpowiadała wymogowi z art. 175 p.p.s.a.) to oznacza to, że radca prawny powołujący się na to pełnomocnictwo nie był również uprawniony do reprezentowania jej w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji, rozpoznającym w dniu 2 grudnia 2004 r. na rozprawie jej skargę na decyzję ostateczną.

Za błędne należało w tym stanie rzeczy uznać stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym obecnie wyroku, że pełnomocnictwo to było wystarczające do reprezentowania strony przed Sądem I instancji, a nie uprawniało radcy prawnego do wniesienia z powołaniem się na to umocowanie skargi kasacyjnej.

Sąd rozpatrujący skargę strony w dniu 2 grudnia 2004 r. uznał niewątpliwie, że radca prawny jest uprawniony - w świetle art. 35 p.p.s.a. do reprezentowania strony w oparciu o pełnomocnictwo złożone w toku postępowania administracyjnego, ale obejmujące również umocowanie do reprezentowania strony przed wszystkimi sądami.

Należy w tym miejscu zauważyć, że pełnomocnictwo to zostało udzielone w czasie (26 sierpnia 2003 r.), gdy postępowanie sądowe ze skargi na decyzję administracyjną było jednoinstancyjne. Logiczny jest zatem wywód skarżącej, iż skoro pełnomocnictwo to nie uprawniało wskazanego w nim radcę prawnego do sporządzenia w imieniu mocodawcy skargi kasacyjnej, to nie było również umocowaniem do działania tegoż radcy prawnego w imieniu strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji.

W konsekwencji za błędne należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że nie zachodziła przewidziana w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. podstawa wznowienia postępowania. Z omówionych wyżej względów należało bowiem uznać, iż strona nie była należycie reprezentowana przy rozpoznawaniu przez Sąd jej skargi na decyzję ostateczną.

Radca prawny nie dołączył bowiem pełnomocnictwa strony upoważniającego go do działania w jej imieniu przed WSA, a Sąd rozpoznał sprawę z jego udziałem.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.