Pytanie:

Czy odszkodowanie z tytułu bezprawnego używania rzeczy jest opodatkowane podatkiem VAT?

Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w postanowieniu z dnia08.02.2006 r. nr DP3/443-140/05/KH/06/11653 wydanym na podstawie art. 14a § 1oraz § 4 Ordynacji podatkowej uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Usługą wrozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o podatku VAT, jest zobowiązanie się zawynagrodzeniem do tolerowania pewnych czynności lub sytuacji. I taka właśniesytuacja występuje w przedmiotowej sprawie. Pomimo rozwiązania umowy dzierżawy, dzierżawca mógł pobierać pożytki z dzierżawy za wyraźną zgodą i przyzwoleniem wydzierżawiającego. Przy czym tolerowanie przez wydzierżawiającego takiego stanu rzeczy odbywało się w zamian za otrzymane wynagrodzenie, zwane w przedmiotowym przypadku odszkodowaniem. Zatem w opisanym przypadku występuje czynność zrównana ze świadczeniem usługi w formie odpłatnej, co podlega regulacji ustawy o podatku od towarów i usług. Podstawę opodatkowania świadczonej usługi stanowi wartość otrzymanego wynagrodzenia pomniejszona o kwotę należnego podatku.

Na powyższe postanowienie Spółka zażaliła się pismem z dnia 20.02.2006 r. podnosząc, że w przedmiotowym postanowieniu błędnie przyjęto, że mimo rozwiązania umowy dzierżawy, dzierżawca mógł używać i pobierać pożytki z dzierżawy za wyraźną zgodą i przyzwoleniem wydzierżawiającego. Spółka zauważa, że w okresie od 01.09.2005 r. do 31.12.2005 r. dzierżawca zobowiązany został do zdemontowania i wywiezienia linii technologicznej, a także do doprowadzenia przedmiotu dzierżawy do stanu niepogorszonego. Spółka wyznaczyła termin na opuszczenie przedmiotu dzierżawy na 31.12.2005 r. Zatem okres bezumownego korzystania nie może być uznany za dzierżawę, bowiem w tym czasie następowała likwidacja działalności dzierżawcy na terenie uprzednio dzierżawionym, a wyznaczony przez wydzierżawiającego termin nie wynikał z tolerowania zaistniałej sytuacji, a jedynie z braku realnej możliwości opuszczenia przez wydzierżawiającego obiektu. Zatem w opisanym stanie faktycznym nie doszło do tolerowania przez Spółkę bezumownego korzystania z nieruchomości przez dzierżawcę. Wyznaczony termin miał pozwolić dzierżawcy wyłącznie na przeniesienie działalności, bez pobierania pożytków.
Ponadto Spółka analizując art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku VAT w aspekcie VI Dyrektywy Rady z 17 maja 1977 r. 77/388/EEC podnosi, że nie każde zaniechanie czynności lub znoszenie stanów uważane jest za świadczenie usług. Takie zachowanie się podlega opodatkowaniu jedynie wówczas gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może być uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi. Skoro w opisanym przypadku do nawiązania umowy zobowiązaniowej w okresie od 01.09.2005 r. do 31.12.2005 r. nie doszło, to czynność odszkodowania nie może zostać uznana za odpłatność za usługę o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT. Na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska Spółka powołuje postanowienia i decyzje w sprawie interpretacji podatku VAT dotyczące przedmiotowego zagadnienia. Spółka zauważa również, że podobne stanowisko zostało zawarte w wykładni wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15.09.2005 r. opublikowanym w Rzeczpospolitej z dnia 28.09.2005 r.

Po rozpoznaniu złożonego zażalenia oraz akt sprawy, Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie stwierdza:
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) opodatkowaniu podatkiem VAT podlega m.in. odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez odpłatne świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemąjącej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również m.in. zobowiązanie do powstrzymywania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy).

W złożonym wniosku Spółka pisze, że zaproponowała dzierżawcy przesunięcie terminu zwrotu dzierżawionej nieruchomości, w zamian za obowiązek zapłaty przez dzierżawcę odszkodowania za okres bezumownego z niej korzystania. Dzierżawca warunki te zaakceptował. W związku z tym otrzymane odszkodowanie należy w tym wypadku traktować jako wynagrodzenie za świadczenie przez Spółkę usługi polegającej na tolerowaniu zaistniałej sytuacji. Zatem otrzymana kwota nazywana odszkodowaniem podlega opodatkowaniu podatkiem VAT jako odpłatność za usługę, o której mowa powyżej.

Na potwierdzenie słuszności stanowiska Dyrektora tut. Izby Skarbowej należy przywołać orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (C-215/94, C-384/95) z których a contrario wynika, że odszkodowanie za daną czynność podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdy czynność ta przyczyniła się bezpośrednio do uzyskania korzyści przez płacącego odszkodowanie. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowym stanie faktycznym, gdyż płacący odszkodowanie korzystał z nieruchomości, także w okresie od 01.09-30.12.2005 r.

Odnosząc się do zarzutu Spółki, iż znoszenie stanów podlega opodatkowaniu jedynie wówczas gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może być uznana za bezpośredniego beneficjenta umowy Dyrektor tut. Izby Skarbowej zauważa, że Spółka przedstawiła dzierżawcy propozycję co do terminu ostatecznego zwrotu nieruchomości i ustalenia wysokości odszkodowania, a dzierżawca tę propozycję zaakceptował. Zatem doszło do zawarcia umowy zobowiązaniowej na mocy której wydzierżawiający zobowiązał się do tolerowania zaistniałej sytuacji, a dzierżawca do opuszczenia nieruchomości w określonym terminie i do zapłaty odszkodowania. Beneficjentem świadczonej przez Spółkę usługi polegającej na znoszeniu zaistniałego stanu rzeczy jest bez wątpienia dzierżawca. Zatem powyższy zarzut oparty na analizie przepisów VI Dyrektywy jest bezzasadny.

W złożonym zażaleniu Spółka sprecyzowała, że pozostawiła przedmiot dzierżawy w rękach dzierżawcy po upływie terminu określonego aneksem na jaki umowa została zawarta, aby dzierżawca mógł przywrócić nieruchomość do stanu z dnia oddania jej w dzierżawę oraz zdemontować i wywieźć linię technologiczną. Naczelnik Urzędu Skarbowego błędnie zatem przyjął, iż dzierżawca mógł mimo rozwiązania umowy używać i pobierać pożytki z dzierżawy za wyraźną zgodą wydzierżawiającego. Jednak fakt, iż dzierżawca nie pobierał pożytków z nieruchomości nie ma znaczenia dla ustalenia, iż wydzierżawiająca Spółka świadczy w przedmiotowym przypadku usługę podlegającą opodatkowaniu. Znaczenie ma to, że dzierżawca zajmował nieruchomość po upływie okresu dzierżawy, a wydzierżawiający zgodził się na tolerowanie takiej sytuacji i otrzymał za to wynagrodzenie.

W odniesieniu do powołanych przez Spółkę postanowień i decyzji w sprawie interpretacji podatku VAT dotyczących przedmiotowego zagadnienia, które potwierdzają słuszność stanowiska Spółki należy zauważyć, że Organ podatkowy zgodnie z zasadą praworządności, o której mowa w art. 7 konstytucji RP oraz w art. 120 Ordynacji podatkowej, działa na podstawie przepisów prawa. Dyrektor tut. Izby Skarbowej nie może zatem pominąć treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy i uznać, iż otrzymane odszkodowanie nie jest odpłatnością za świadczoną przez Spółkę usługę, opierając swoje rozstrzygnięcie na ocenie prawnej zawartej w interpretacjach udzielonych przez inny organ podatkowy.

Powołany przez Spółkę wyrok Sądu Najwyższego uznaje możliwość żądania przez właściciela nieruchomości w razie bezumownego z niej korzystania - nie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w wysokości czynszu - lecz odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o własności i uprawnieniach właściciela. Jednakże należy zauważyć, iż nawet uznanie, że otrzymana od dzierżawcy kwota jest odszkodowaniem otrzymanym na podstawie przepisów kodeksu cywilnego nie oznacza, że nie jest ona odpłatnością za świadczoną usługę. Na gruncie podatku VAT dla uznania czy otrzymane wynagrodzenie będzie opodatkowane istotne jest ustalenie, czy otrzymywane jest ono z tytułu wykonywania czynności podlegającej opodatkowaniu (w tym przypadku z tytułu świadczenia usługi określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku VAT), natomiast nie jest istotny charakter tego wynagrodzenia w ujęciu cywilnoprawnym.

Z ww. względów, kierując się postanowieniami art. 14b § 5 pkt 1 ustawyOrdynacja podatkowa Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie orzekł jak w sentencji.

Powyższa interpretacja:
- dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia tego zdarzenia; traci swoją moc z chwilą zmiany przepisów jej dotyczących,
- nie jest wiążąca dla podatnika, następcy prawnego podatnika, osoby trzeciej odpowiedzialnej za zaległości podatkowe, wiąże natomiast właściwe dla wnioskodawcy organy podatkowe i organy kontroli skarbowej.
Decyzja niniejsza jest ostateczna.
Na decyzję służy prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnegow Krakowie, ul. Topolowa 5 z powodu jej niezgodności z prawem.
Skargę wnosi się w dwóch egzemplarzach za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowejw Krakowie w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.