Pytanie:

Podatnik zapytuje czy odszkodowania otrzymane po rozwiązaniu umowy leasingowej z tytułu przyszłych zdyskontowanych czynszów, bezumownego korzystania z przedmiotu leasingu, nienależytego wykonania umowy są objęte obowiązkiem podatkowym. W ocenie podatnika jedynie odszkodowanie za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu powoduje powstanie obowiązku podatkowego.

Stan faktyczny w sprawie:

Podatnik świadczy usługi leasingu. Po rozwiązaniu umowy leasingowej wzywa do zapłaty należności z tytułu nie zapłaconych zafakturowanych czynszów, not odsetkowych oraz zwrotu przedmiotu umowy. W przypadku braku reakcji ze strony leasingobiorcy do którego skierowano wezwanie do zapłaty, sprawę o zapłatę należności oraz ewentualnego odszkodowania Podatnik kieruje do sądu. Podatnik nalicza odszkodowania z tytułu zdyskontowanych należności, z tytułu bezumownego korzystania z przedmiotu leasingu oraz z tytułu nienależytego wykonania umowy.

Ocena prawna stanu faktycznego:

Z przedstawionego zapytania wynika, iż w związku z rozwiązaniem umowy leasingobiorca nadal (bezumownie) korzystał z przedmiotu leasingu. Zakładając, iż wypłata odszkodowania związana jest z tolerowaniem przez leasingodawcę stanu korzystania z przedmiotu umowy leasingu, mimo rozwiązania umowy, to należy stwierdzić, iż takie działanie jest traktowane jak świadczenie usług.

Przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535), stanowi iż przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.

W opisanym wyżej przypadku należy przyjąć, iż pomiędzy leasingodawcą a leasingobiorcą powstaje zobowiązanie wzajemne polegające na tym, iż leasingodawca toleruje fakt nienależytego wywiązywania się z umowy leasingu, mimo iż umowa zobowiązywała korzystającego do określonych czynności. Natomiast leasingobiorca dokonuje w zamian wypłaty odszkodowania za czas przedłużonego pozostawania w jego posiadaniu przedmiotu leasingu.

Stwierdzić zatem należy, iż opodatkowaniu będą podlegały tylko takie czynności, w których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument usługi, co oznacza iż zaniechanie lub tolerowanie czynności lub stanów podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy w ramach odpłatnej umowy zobowiązaniowej jedna ze stron jest bezpośrednim beneficjentem zobowiązania.

Leasingobiorca jest podmiotem będącym bezpośrednim beneficjentem tego zobowiązania. Z kolei Podatnik podmiotem, który w zamian za tolerowanie stanu korzystania z przedmiotu umowy leasingu (mimo nienależytego wywiązywania się z umowy), otrzymuje odszkodowanie, wynikające z łączącej strony umowy.

Stąd należy uznać, że następuje w tej sytuacji świadczenie usług przez leasingodawcę na rzecz leasingobiorcy, objęte podatkiem od towarów i usług. Opodatkowaniu podlega więc działanie podatnika, które stanowi wypełnienie stosunku zobowiązaniowego łączącego obie strony umowy, polegające na tolerowaniu czynności lub sytuacji (korzystania z przedmiotu leasingu mimo rozwiązania umowy leasingu), a po rozwiązaniu umowy na dążeniu do uzyskania zwrotu utraconych korzyści w sytuacji, gdyby korzystający należycie wykonywał swoje zobowiązanie polegające na zwrocie przedmiotu umowy leasingowej.

Należy wobec tego wskazać, iż w takim przypadku Podatnik będzie zobowiązany do wystawienia faktury dokumentującej świadczenie usług, na rzecz korzystającego z przedmiotu leasingu leasingobiorcy, opodatkowane stawką podstawową w wysokości 22%, o której mowa w art. 41 ust. 1 w/w ustawy.

Zaznaczyć przy tym należy iż zgodnie z art. 19 ust. 13 pkt 4 w/w ustawy, z tytułu świadczenia na terytorium kraju usług najmu, dzierżawy, leasingu lub usług o podobnym charakterze, a także usług ochrony osób oraz ochrony dozoru i przechowywania mienia, usług w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz usług stałej obsługi prawnej i biurowej, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później niż z upływem terminu płatności określonego w umowie lub fakturze.

Ponieważ w opisanej sytuacji świadczona usługa nie jest usługą leasingu, gdyż mamy do czynienia ze zobowiązaniem do tolerowania sytuacji bezumownego korzystania z rzeczy, wobec tego należy przyjąć, iż w przedstawionym stanie faktycznym obowiązek podatkowy powstanie na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 19 ust. 1 w/w ustawy, tj. z chwilą wykonania usługi, przy czym w przypadku gdy wykonanie usługi powinno być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstanie z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7 dniu, licząc od dnia wykonania usługi.

Odszkodowanie związane z przedterminowym rozwiązaniem umowy na skutek nadmiernego niezgodnego z instrukcją obsługi korzystania z tego przedmiotu powodującego znaczne obniżenie wartości rynkowej (nadmierne zużycie) jest związane z przedmiotową umową leasingu.

Na płaszczyźnie podatku VAT odszkodowanie z tego tytułu nie należy jednak traktować jako zapłatę za świadczenie odrębnej usługi od usługi leasingu. Odszkodowanie to jest bowiem związane z korzystaniem z przedmiotu leasingu przez leasingobiorcę. Fakt, że podatnik otrzymał odszkodowanie po rozwiązaniu nie oznacza, iż przyczyna powodująca obowiązek wypłaty wynika z innego stosunku obligacyjnego. Podkreślić należy, że obowiązek zwrócenia kosztów odebrania przez leasingodawcę przedmiotu umowy wynikał właśnie z postanowień przedłożonej przez podatnika umowy.

Opłata poniesiona przez leasingobiorcę pozostaje więc w ścisłym związku z zawartą umową leasingu i dlatego jej otrzymanie przez podatnika należy traktować jako dodatkową zapłatę wskutek zaistnienia okoliczności umową przewidzianej (tj. nadmierne, niezgodne z instrukcją obsługi korzystanie z przedmiotu leasingu, powodujące znaczne obniżenie jego wartości rynkowej niż to wynika z normalnej eksploatacji).

Podatnik zatem otrzymał zapłatę w wykonaniu świadczenia usługi leasingu w rozumieniu art. 8 ust 1 w/w ustawy.

Natomiast odszkodowanie z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy leasingu nie będzie podlegać opodatkowaniu.

Naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści które mógłby osiągnąć, gdyby szkody nie wyrządzono. W tej sytuacji wypłata odszkodowania nie wiąże się ze zobowiązaniem podatnika do wykonania czynności powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Odszkodowanie to stanowić będzie jednostronny ekwiwalent pieniężny za wyrządzoną podatnikowi szkodę, na którą składa się strata w postaci uszczerbku pomniejszającego majątek oraz utracony zysk jaki osiągnąłby, gdyby umowa nie została rozwiązana z powodu jej nienależytego wykonania przez leasingobiorcę. Zatem odszkodowanie za rozwiązanie umowy leasingu nie będzie stanowić opłaty za świadczenie usługi, określonej w art. 8 w/w ustawy i nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.