Pytanie:

- dotyczy stosowania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług w kwestii obowiązku ewidencjonowania obrotu przy zastosowaniu kasy rejestrującej.

Składając wniosek podatnik, płatnik lub inkasent jest zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego oraz własnego stanowiska w sprawie (art. 14a § 2 ww. ustawy ordynacja podatkowa).

Pismem z dnia 29.12.2004 r. z uzupełnieniem z dnia 26.01.2005 r. Podatnik, zwrócił się z wnioskiem o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu stosowania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług w kwestii obowiązku ewidencjonowania obrotu przy zastosowaniu kasy rejestrującej.

Stan faktyczny przedstawiony przez Podatnika: Przedsiębiorstwo wykonuje głównie produkcję, usługi i sprzedaż na rzecz osób prowadzących działalność gospodarczą, natomiast dla osób nie prowadzących działalności w niewielkim zakresie, i sprzedaż dokumentowana jest fakturami. Osiągnięty przychód z tej działalności tj. na rzecz nie prowadzących działalności jest niższy aniżeli 40 tys. zł, podaje Pan następujące obroty przedsiębiorstwa za okres 2000-2004 r.:

Okres --- Obroty ogółem --- Obrót na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej

2000 --- 146.695,80 --- 7.783,00

2001 --- 187.324,37 --- -

2002 --- 181.906,23 --- 9.248,00

2003 --- 339.873,33 --- 6.935,91

2004 --- 394.916,02 --- 38.737,42,

i w poprzednich latach obroty również nie przekraczały ustawowego limitu zobowiązującego do ewidencji na kasie fiskalnej.

Stanowisko Podatnika: nadal nie musi instalować kasy fiskalnej.

Stanowisko Organu podatkowego:

Obowiązek ewidencjonowania obrotu przy zastosowaniu kas rejestrujących regulują następujące przepisy ustawy o podatku od towarów i usług:

• art. 29 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z później. zm.) - w stanie prawnym obowiązującym od dnia 5 lipca 1993 r. do 30 kwietnia 2004 r., i zgodnie z tym przepisem:

"Podatnicy świadczący usługi, w tym również w zakresie handlu i gastronomii, na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej są obowiązani do prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących." (brzmienie artykułu obowiązujące od dnia 5 lipca 1993 r. do 31 grudnia 1996 r.),

"Podatnicy sprzedający towary i świadczący usługi, w tym również w zakresie handlu i gastronomii, na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych, są obowiązani do prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących." (brzmienie artykułu obowiązujące od dnia 1 stycznia 1997 r. do 30 kwietnia 2004 r.),

• i art. 111 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535) - w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 maja 2004 r., zgodnie z tym przepisem:

"Podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych są obowiązani prowadzić ewidencję obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących.",

• oraz przepisy aktów wykonawczych - rozporządzeń Ministra Finansów, wydanych na podstawie delegacji ustawowych, do ww. przepisów.

Przepisy wprowadzające obowiązek prowadzenia ewidencji obrotu przy zastosowaniu kas rejestrujących uzależniają ten obowiązek od faktu prowadzenia przez Podatnika określonego przepisami szczególnymi rodzaju sprzedaży, tj.:

• "świadczenia usług, w tym również w zakresie handlu i gastronomii, na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej" (brzmienie artykułu 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym obowiązujące od dnia 5 lipca 1993 r. do 31 grudnia 1996 r.),
• "sprzedaży towarów i świadczenia usług, w tym również w zakresie handlu i gastronomii, na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych" (brzmienie artykułu 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym obowiązujące od dnia 1 stycznia 1997 r. do 30 kwietnia 2004 r.),
• "dokonywania sprzedaży na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych" (brzmienie artykułu 111 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług obowiązujące od dnia 1 maja 2004 r.).

a następnie podstawowym kryterium nałożenia tego obowiązku jest wielkość obrotów uzyskiwanych przez podatnika z tytułu tego rodzaju działalności, w wybranym określonym przepisami okresie,

a przy tym, niezależnie od tych ogólnych reguł, szczególne przepisy tych samych aktów prawnych:

1. przewidują zwolnienia z tego obowiązku, w sytuacji spełnienia przez podatnika określonych warunków,
2. nakładają bezwarunkowy obowiązek prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących od momentu dokonania pierwszej sprzedaży, niezależnie od wysokości obrotu z tytułu czynności określonych w art. 29 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, (i odpowiednio art. 111 ust. 1ustawy o podatku od towarów i usług), w przypadku sprzedaży towaru, świadczenia usługi szczególnego - wymienionego w tych przepisach rodzaju.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 1994 roku. Zgodnie z przepisem ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym:

Art. 52. 1. "Od dnia 1 stycznia 1994 r. obowiązek prowadzenia ewidencji obrotu i kwot należnego podatku przy zastosowaniu kas rejestrujących dotyczy podatników, których wysokość obrotów osiąganych z działalności określonej w art. 29, w ciągu trzech kwartałów poprzedniego roku, przekraczała 20 mld zł."

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 1995 roku., i w 1996 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 maja 1994 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. Nr 65, poz. 278 z później. zm., rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 lipca 1994 r.):

§ 1. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 1995 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. obowiązek rozpoczęcia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących dotyczy podatników, u których wysokość obrotów osiąganych z działalności określonej w art. 29 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, Nr 28, poz. 127 i Nr 129, poz. 599), zwanej dalej "ustawą", w ciągu pierwszych trzech kwartałów 1994 r. przekroczyła 10 mld zł, z zastrzeżeniem § 4.

2. Terminy rozpoczęcia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

§ 2. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 1996 r. do dnia 31 grudnia 1996 r. obowiązek rozpoczęcia ewidencji obrotu i kwot należnego podatku przy zastosowaniu kas rejestrujących dotyczy podatników, których wysokość obrotów osiąganych z działalności określonej w art. 29 ustawy w ciągu pierwszych trzech kwartałów 1995 r. przekroczyła 400 tys. zł, z zastrzeżeniem § 4.

2. Terminy rozpoczęcia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 1997 roku, i w 1998 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 1996 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. Nr 157, poz. 806 z później. zm., rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1997 r.):

§ 1. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 1997 r. do dnia 31 grudnia 1997 r. obowiązek rozpoczęcia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących, zwany dalej "ewidencjonowaniem", dotyczy podatników, u których wysokość obrotów osiągniętych z działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, Nr 28, poz. 127 i Nr 129, poz. 599, z 1994 r. Nr 132, poz. 670, z 1995 r. Nr 44, poz. 231 i Nr 142, poz. 702 i 703 oraz z 1996 r. Nr 137, poz. 640), zwanej dalej "ustawą", w ciągu pierwszych trzech kwartałów 1996 r. przekroczyła 200 tys. zł, z zastrzeżeniem § 3.

2. Terminy rozpoczęcia ewidencjonowania przez podatników wymienionych w ust. 1 określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

§ 2. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. obowiązek rozpoczęcia ewidencjonowania dotyczy podatników, u których wysokość obrotów z tytułu działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy w 1997 r. przekroczyła 80 tys. zł, z zastrzeżeniem § 3.

2. Terminy rozpoczęcia ewidencjonowania przez podatników wymienionych w ust. 1 określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 1999 roku, i w 2000 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 1998 r. w sprawie kas rejestrujących. (Dz. U. Nr 146, poz. 953 z później. zm., rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1999 r.):

§ 1.1. W okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 1999 r. obowiązek ewidencjonowania obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących, zwany dalej "ewidencjonowaniem", dotyczy podatników, u których wysokość obrotów osiągniętych z działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, Nr 28, poz. 127 i Nr 129, poz. 599, z 1994 r. Nr 132, poz. 670, z 1995 r. Nr 44, poz. 231 i Nr 142, poz. 702 i 703, z 1996 r. Nr 137, poz. 640, z 1997 r. Nr 111, poz. 722, Nr 123, poz. 776 i 780, Nr 137, poz. 926, Nr 141, poz. 943 i Nr 162, poz. 1104 oraz z 1998 r. Nr 139, poz. 905), zwanej dalej "ustawą", w ciągu 1998 r. przekroczyła 60.000 zł.

2. Terminy rozpoczęcia ewidencjonowania przez podatników, o których mowa w ust. 1 określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

§ 2. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. obowiązek ewidencjonowania dotyczy podatników, u których wysokość obrotu z tytułu działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy w ciągu 1999 r. przekroczyła 40.000 zł.
2. Terminy rozpoczęcia ewidencjonowania przez podatników, o których mowa w ust. 1 określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

§ 4. Podatnicy: prowadzący sprzedaż gazu płynnego, świadczący usługi przewozów pasażerskich w samochodowej komunikacji podmiejskiej i międzymiastowej - są obowiązani do ewidencjonowania od dnia 1 marca 1999 r., bez względu na wysokość obrotu osiągniętego w 1998 r.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 2000 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie kas rejestrujących. (Dz. U. Nr 98, poz. 1143, rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.):

§ 1. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. obowiązek ewidencjonowania obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących, zwanych dalej "ewidencjonowaniem", dotyczy podatników, u których wysokość obrotów osiągniętych z działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, Nr 28, poz. 127 i Nr 129, poz. 599, z 1994 r. Nr 132, poz. 670, z 1995 r. Nr 44, poz. 231 i Nr 142, poz. 702 i 703, z 1996 r. Nr 137, poz. 640, z 1997 r. Nr 111, poz. 722, Nr 123, poz. 776 i 780, Nr 137, poz. 926, Nr 141, poz. 943 i Nr 162, poz. 1104, z 1998 r. Nr 139, poz. 905 i Nr 161, poz. 1076 oraz z 1999 r. Nr 50, poz. 499, Nr 57, poz. 596 i Nr 95, poz. 1100), zwanej dalej "ustawą", w ciągu 1999 r. przekroczyła 40.000 zł.

Terminy rozpoczęcia ewidencjonowania przez podatników, o których mowa w ust. 1 określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

§ 6. Podatnicy prowadzący sprzedaż gazu płynnego, świadczący usługi przewozów pasażerskich w samochodowej komunikacji podmiejskiej i międzymiastowej są obowiązani do ewidencjonowania od momentu dokonania pierwszej sprzedaży.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 2001 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie kas rejestrujących. (Dz. U. Nr 121, poz. 1295, rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.):

§ 1. 1. W okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. obowiązek ewidencjonowania obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących, zwany dalej "ewidencjonowaniem", dotyczy podatników, którzy nie byli przed tym okresem zobowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania i jednocześnie u których wysokość obrotów osiągniętych z działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, zwanej dalej "ustawą", w ciągu 2000 r. przekroczyła kwotę 40.000 zł.

2. Obowiązek ewidencjonowania bez względu na osiągniętą wielkość obrotu dotyczy również podatników kontynuujących po dniu 1 stycznia 2001 r. działalność, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy, którzy byli obowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania przed tą datą, z uwzględnieniem obowiązujących w tym okresie przepisów o terminach instalowania poszczególnych kas przez podatników.

§ 7. Podatnicy prowadzący sprzedaż gazu płynnego, świadczący usługi przewozów pasażerskich w samochodowej komunikacji podmiejskiej i międzymiastowej, są obowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania od momentu dokonania pierwszej sprzedaży, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 2002 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2001 r. w sprawie kas rejestrujących. (Dz. U. Nr 151, poz. 1711 z później. zm., rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2002 r.):

§ 1.1. W okresie od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. obowiązek ewidencjonowania obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących, zwany dalej "ewidencjonowaniem", dotyczy podatników, którzy nie byli przed tym okresem zobowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania i jednocześnie u których wysokość obrotów osiągniętych z działalności określonej w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, zwanej dalej "ustawą", w ciągu 2001 r. przekroczyła kwotę 40.000 zł, z zastrzeżeniem ust. 2 i § 8 ust. 2.

2. Obowiązek ewidencjonowania bez względu na osiągniętą wielkość obrotu dotyczy podatników:
1. kontynuujących po dniu 1 stycznia 2002 r. działalność, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy, którzy byli obowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania przed tą datą, z uwzględnieniem obowiązujących w tym okresie przepisów o terminach instalowania poszczególnych kas przez podatników,
2. kontynuujących albo rozpoczynających po dniu 28 lutego 2003 r. działalność mieszczącą się w zakresie usług przewozu osób i ładunków taksówkami osobowymi i bagażowymi.
   
   

§ 7. Podatnicy prowadzący sprzedaż gazu płynnego, świadczący usługi przewozów pasażerskich w samochodowej komunikacji podmiejskiej i międzymiastowej są obowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania od momentu dokonania pierwszej sprzedaży, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 2003 roku, i w 2004 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kas rejestrujących. (Dz. U. Nr 234, poz. 1971 z później. zm., rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.):

§ 3. 1. Do dnia 31 grudnia 2004 r. zwalnia się z obowiązku ewidencjonowania:

...

1. podatników, u których kwota obrotu z działalności, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy, nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym kwoty 40.000 zł i którzy nie byli wcześniej objęci obowiązkiem ewidencjonowania, z zastrzeżeniem ust. 7.

§ 5. Zwolnień od ewidencjonowania, o których mowa w § 2-4, nie stosuje się bez względu na wysokość osiąganych obrotów:

1. do podatników prowadzących działalność w zakresie sprzedaży gazu płynnego;
2. przy świadczeniu usług przewozów pasażerskich w samochodowej komunikacji podmiejskiej i międzymiastowej;
3. przy świadczeniu usług wymienionych w § 2 pkt 2, z uwzględnieniem terminów zwolnień określonych w tym przepisie.

W odniesieniu do obowiązku ewidencjonowania w 2005 roku. Zgodnie z przepisem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. Nr 273, poz. 2706 z później. zm., rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.):

§ 3. 1. Do dnia 31 grudnia 2005 r. zwalnia się z obowiązku ewidencjonowania:

...

1. podatników, u których kwota obrotu z działalności, o której mowa w art. 111 ust. 1 ustawy, nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym kwoty 40.000 zł i jeżeli wcześniej nie powstał wobec nich obowiązek ewidencjonowania, z zastrzeżeniem ust. 7.
2. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, traci moc po upływie dwóch miesięcy, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło w ciągu 2005 r. przekroczenie kwoty obrotów w wysokości 40.000 zł, z działalności, o której mowa w art. 111 ust. 1 ustawy.

§ 4. Zwolnień od obowiązku ewidencjonowania, o których mowa w § 2 oraz § 3, nie stosuje się bez względu na wysokość osiąganych obrotów:

1. do podatników prowadzących działalność w zakresie sprzedaży gazu płynnego;
2. przy świadczeniu usług przewozów regularnych i nieregularnych pasażerskich w samochodowej komunikacji, z wyjątkiem przewozów, o których mowa w poz. 6 i 7 załącznika do rozporządzenia;
3. przy świadczeniu usług przewozu osób i ładunków taksówkami.

Według Danych tut. Organu podatkowego, Podatnik figuruje w ewidencji tut. US jako prowadzący działalność gospodarczą od dnia 01.12.1990 r. do dnia 30.04.1993 r.: "Handel, sprzedaż hurtowa i detaliczna, import-eksport artykuły branży różnej", i od dnia 01.08.1994 r. do nadal: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe", oraz od dnia 01.08.1994 r. jako podatnik VAT.

Biorąc pod uwagę cytowane powyżej przepisy, jeśli jak przedstawia stan faktyczny Podatnik, obroty Podatnika z tytułu działalności wymienionej w cytowanych powyżej przepisach w okresie prowadzenia działalności przez Podatnika nie przekraczały określonych tymi przepisami limitów, w tym również Podatnik nie dokonywał sprzedaży towarów bądź świadczenia usług szczególnego, wymienionego w tych przepisach rodzaju: 1) w stanie prawnym od 1 marca 1999 r.: sprzedaży gazu płynnego, usług przewozów pasażerskich w samochodowej komunikacji podmiejskiej i międzymiastowej , 2) i w stanie prawnym od dnia 1 stycznia 2004 r.: także usług przewozu osób i ładunków taksówkami osobowymi i bagażowymi, wówczas nie dotyczy Podatnika jeszcze obowiązek ewidencjonowania obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Mając powyższe na uwadze, tut. Organ podatkowy stwierdza, że stanowisko Podatnika jest prawidłowe, co oznacza, że nie ma jeszcze obowiązku prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Iławie informuje, że niniejsza interpretacja:

• dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania,
• nie jest wiążąca dla Podatnika, wiąże natomiast właściwe organy podatkowe i organy kontroli skarbowej - do czasu jej uchylenia.

Na niniejsze postanowienie, zgodnie z art. 14a § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa przysługuje zażalenie.

Zażalenie, zgodnie z przepisami art. 236 § 2 , art. 220 i 223 i w związku z art. 239 ustawy - Ordynacja podatkowa, wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia do Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie, za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Iławie.

Zażalenie winno zgodnie z przepisem art. 222 ustawy - Ordynacja podatkowa zawierać zarzuty przeciw postanowieniu, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem zażalenia oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie.