Pytanie:

Obdarowany wystąpił z zapytaniem, "czy po zamianie mieszkań na powyższych warunkach (...) nadal obowiązywać będzie (..) w/w ustawowa ulga podatkowa od darowizny."

Stan faktyczny

Podatnik nabył w drodze darowizny dokonanej przez siostrę lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej nie przekraczającej 110 m2, w którym zamieszkał korzystając z ulgi, o której mowa jest w art. 16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn.

Obecnie obdarowany rozważa dokonanie cyt.: "zamiany mieszkania własnościowego na mieszkanie kwaterunkowe", co w jego ocenie umotywowane jest "znaczną poprawą warunków mieszkaniowych", gdyż:

• w zamian za lokal jednopokojowy o powierzchni 27 m2 uzyska mieszkanie dwupokojowe o powierzchni 40 m2,
• skróceniu ulegnie droga do stałego miejsca zatrudnienia.

Ocena prawna stanu faktycznego

Podstawą prawną ulgi w podatku od spadków i darowizn, z której korzysta występujący z zapytaniem podatnik, jest art.16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (j.t. Dz. U. z 2004 r. nr 142, poz. 1514 ze zm.), zgodnie z którym przy nabyciu w drodze darowizny m.in. lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieru-chomość przez osobę zaliczaną do I grupy podatkowej nie wlicza się do podstawy opodatkowania jego wartości do łącznej wysokości nie przekraczającej 110m2 powierzchni użytkowej lokalu (ust.1). Do pierwszej grupy podatkowej - w myśl art.14 ust. 3 pkt 1 ustawy zalicza się, między innymi, rodzeństwo.

W art. 16 ust. 2 pkt 1-5 ustawodawca wymienił jednakże enumeratywnie warunki, jakie łącznie musi spełnić nabywca, aby ulga, o której mowa w powołanym przepisie, mogła być zastosowana, a następnie kontynuowana (jej przyznanie ma bowiem charakter warunkowy i podlega kontroli urzędu skarbowego).

Jednym z nich jest zamieszkiwanie przez obdarowanego w nabytym tytułem darowizny lokalu przez okres 5 lat:

• od dnia złożenia zeznania podatkowego (zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego), jeżeli w chwili złożenia zeznania lub zawarcia umowy nabywca mieszka w nabytym lokalu lub budynku (art.16 ust. 2 pkt 5 lit. "a"),
• od dnia zamieszkania w nabytym lokalu lub budynku - jeżeli nabywca zamieszka w ciągu roku od dnia złożenia zeznania (zawarcia umowy darowizny) art.16 ust. 2 pkt 5 lit. "b."

Wskazać jednak należy, iż w treści art.16 ust. 7 ustawy ustawodawca przewidział sytuacje, które stanowiąc odstępstwo od wymogu zamieszkiwania w podanym terminie 5 lat w nabytym tytułem darowizny lokalu nie powodują utraty ulgi. Taką wyjątkową sytuację stanowi m.in., " zbycie (...) lokalu, jeżeli było ono uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych, a (...) nabycie innego lokalu nastąpiło nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia zbycia." Użycie spójnika "a" prowadzi do wniosku, iż obie przesłanki wystąpić muszą łącznie.

Dodać przy tym należy -jak wynika m.in. z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.03.2002 r. sygn. akt I SA/Wr 291/01- iż "konieczność" w rozumieniu art. 16 ustawy winna mieć charakter imperatywny, wskazujący na sytuację wyjątkową, gdy chodzi o kwalifikowaną, nieodzowną potrzebę takiej zmiany.

Mając na względzie treść wskazanej regulacji ustalenia wymaga przedewszystkim kwestia, czy okoliczności wymienione w zapytaniu wyczerpują wyżej cytowane przesłanki.

Z wystąpienia podatnika wynika, iż brane pod uwagę zbycie lokalu mieszkalnego,

a następnie uzyskanie mieszkania kwaterunkowego, podyktowane jest tak lokalizacją tego ostatniego (bliżej miejsca zatrudnienia), jak i jego większą powierzchnią mieszkalną.

Oznacza to, że okoliczności powołane w zapytaniu podatnika stanowią o chęci powiększenia lokalu mieszkalnego i skrócenia drogi do pracy jednak nie wskazują na konieczność o charakterze imperatywnym, tj. w rozumieniu art. 16 ust. 7 ustawy.

Ponadto, wskazać należy, iż wbrew stanowisku podatnika nie dojdzie do zamiany lokali mieszkalnych, bowiem podatnik nie uzyska prawa własności większego mieszkania, lecz ma być jego najemcą ("mieszkanie kwaterunkowe"). Tak zwane mieszkania kwaterunkowe znajdują się bowiem w zasobach gmin jako ich właścicieli i są wyłącznie przedmiotem użytkowania zgodnie z ich przeznaczeniem.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż przez umowę zamiany, stosownie do art. 603 Kodeksu cywilnego, każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Natomiast w umowie najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz (art. 659§1 Kodeksu cywilnego).

Skoro zatem podatnik nie nabędzie własności lokalu mieszkalnego, lecz używać je będzie jako najemca, nie można uznać, aby dopełniona została także i druga przesłanka art. 16 ust.7 kontynuowania ulgi - tj. nabycie innego lokalu nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia zbycia. Podkreślenia wymaga fakt, iż w w/w okresie niezbędne jest uzyskanie tytułu prawnego stanowiącego o uzyskaniu uprawnień właścicielskich (zatem prawa rzeczowego nie zaś ze sfery stosunków zobowiązaniowych, do których zaliczany jest najem).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie dopełnienie warunku zamieszkiwania w nabytym lokalu przez okres wynikający z art. 16 ust. 2 pkt 5, wobec nie wystąpienia przesłanek z art. 16 ust.7 (tak konieczności zmiany warunków mieszkaniowych, jak i nabycia innego lokalu najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od dnia zbycia mieszkania darowanego) nie może skutkować zachowaniem omawianej ulgi.

Reasumując, realizacja zamierzeń podatnika spowoduje utratę ulgi wynikającej z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn