Pytanie:

Czy można zaliczyć należność główną, koszty sądowe, w tym koszty zastępstwa procesowego, a także odsetki wynikające z prawomocnego wyroku sądu do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art 15 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ?

Węgiel został dostarczony w terminie , a ZGK uregulował wszystkie zobowiązania do firmy "SSS" wynikające z wyżej wspomnianej umowy i wystawionych faktur zarówno za węgiel jak i transport węgla, co wynika z dokumentów księgowych ( przelewów ).Uchwałą Rady Miejskiej w miejsowości X z dnia 28 sierpnia 2003r ZGK łącznie z ZGL z dniem 1 stycznia 2004r zostały zlikwidowane, a w ich miejsce powstała KGK, która przejęła wszystkie należności i zobowiązania zlikwidowanych zakładów.

Na podstawie art 51 ust 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 Prawo przewozowe ( przez przyjęcie przesyłki i listu przewozowego odbiorca zobowiązuje się do zapłaty ciążącej na przesyłce tekst jednolity Dz.U z 2000r Nr 50 poz 601 ze zm ) - PKP wystąpiła z pozwem przeciwko KGK - zakład budżetowy nie ma osobowości prawnej ) jako odbiorcy przesyłki wynikającej z listów przewozowych ( dotyczy cytowanej umowy z firmą "SSS" ) i przeciwko spółce AAA ( nadawcy przesyłki ) o zapłatę przewoźnego w kwocie 100.000,00 zł.

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 2004r uwzględnił żądanie PKP o zapłatę przewoźnego i zasądził solidarnie od KGK i firmy "SSS" kwotę 100.000,00 zł. Wyrok ten został zaskarżony przez KGK apelacją, która nie została uwzględniona przez Sąd Apelacyjny w Katowicach - wyrok z 2005r. W tej sytuacji wyrok Sądu Okręgowego uprawomocnił się.Po decyzji Sądu Apelacyjnego w Katowicach KGK zwróciła się do dostawcy węgla - firmy "SSS" sp z o.o o zapłatę kwoty zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach. W odpowiedzi firma "SSS" przedstawiła dokumenty, z których wynikało, że należne przewoźne zostało zapłacone PKP. Szczegółowo stan faktyczny wyglądał w następujący sposób:Firma "SSS" przewoźne z tytułu przesyłek ( listy przewozowe ) uiścił spedytorowi - firmie YYY S.A . Spedytor miał z kolei uiścić przewoźne na rzecz płatnika wskazanego w listach przewozowych tj."PPP" sp z o.o z siedzibą w Katowicach na podstawie faktury VAT do listu przewozowego. Do zapłaty przewoźnego na rzecz płatnika nie doszło z uwagi na to, że spedytor został zawiadomiony przez płatnika o przelewie m.in. tych wierzytelności na rzecz P. na podstawie umowy o przelew wierzytelności z dnia 30 grudnia 2002r. Po otrzymaniu zawiadomienia spedytor uregulował wskazane w fakturach bezpośrednio na rzecz P.Zaprezentowane przez firmę "SSS" dokumenty przesądziły o odstąpieniu od wszęcia procesu przeciw niemu i stały się podstawą do wszczęcia postępowania o wznowieniu postępowania.Skargę o wznowienie postępowania KGK wniosła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sierpniu 2005r. W odpowiedzi na skargę - P. przedstawiła dwa istotne w sprawie dokumenty, które nie były znane przez KGK przed złożeniem skargi. Pierwszy dokument stanowiło oświadczenie PKP z 2003r skierowane do "YYY" z którego wynikało, że należność zapłacona przez spedytora na podstawie wyżej wspomnianej umowy o przelew wierzytelności została zaliczona na poczet zapłaty najstarszej nieopłaconej faktury. Oświadczenie to jest istotne z tego względu, że wskazuje na to, że spedytor dokonując wpłaty nie wskazał jaki dług chce zaspokoić. Brak takiego oświadczenia spowodował, że na wierzyciela przeszło uprawnienie do określenia zobowiązania, które ma być zaspokojone dokonaną wpłatą ( art 451 § 3 KC). Takie też stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie w której spedytor występował jako interwenient uboczny. Spedytor zaskarżył ten wyrok, ale Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 2005r oddalił jego apelację i utrzymał wyrok Sądu I instancji w mocy.Sąd Apelacyjny w Katowicach w 2006r wyznaczył rozprawę w celu rozpoznania skargi KGK. Podniesione na rozprawie zarzuty spowodowały odroczenie wydania wyroku do 2006r. Wyrokiem z 2006r Sąd Apelacyjny nie uwzględnił jednak skargi KGK o wznowienie postępowania.W uzasadnieniu podał, że podstawową przyczyną takiego rozstrzygnięcia było to, ze spedytor wpłacając należność na rzecz P. nie określił jakie zobowiązania chce zaspokoić. Po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia KGK zajęła stanowisko odnośnie rezygnacji z odwoływania się od wydanego orzeczenia ze względu dalsze koszty.27 lipca 2006r wpłynęło do KGK pismo z Kancelarii Prawniczej reprezentującej P. o niezwłoczną zapłatę kwot objętych tytułem egzekucyjnym w formie prawomocnego wyroku:Cała kwota została wpłacona na konto bankowe PKP . Jeżeli chodzi o odsetki od nieterminowych płatności KGK wystosowała do P. wniosek o ich umorzenie uzasadniając trudną sytuacją finansową spowodowaną brakiem zapłat od największych odbiorców usług, a także tym, że za tą samą usługę tj. transport węgla KGK zapłaciła podwójnie.

Przepis art 15 ust 1 ustawy nie zawiera wyraźnego stwierdzenia, że pomiędzy poniesionym wydatkiem, a osiągniętym przychodem musi zachodzić skonkretyzowany i bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy, ponieważ nie wszystkie koszty ponoszone przez podatników są bezpośrednio związane z osiągnięciem przychodu. Związek ten może mieć także charakter pośredni jak np. w przypadku kosztów funkcjonowania podatnika ( wyrok NSA z 20 listopada 1998r sygn.akt SA/Rz406/98 ).

KGK nie czuła się dłużnikiem P . Należności za transport kolejowy uregulowano na początku 2003r firmie "SSS", z którą KGK podpisała umowę czego potwierdzeniem są odpowiednie dowody księgowe. Działania KGK jako pozwanego o uchylenie powództwa w procesie o przewoźne zmierzały do wykazania, że pozwany nie może odpowiadać za rozliczenia między pośrednikami skoro umowa podpisana była tylko z firmą "SSS" i należycie się z niej wywiązała. Nie były to więc działania, które uznaje się za szkodliwe, nieracjonalne, sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, lecz związane z obroną przed ewentualnym zmniejszeniem przychodów lub zwiększeniem straty. Nie może zatem być tutaj mowy o braku związku wydatków za przewoźne i należności procesowych z przychodami. Zdaniem KGK konsekwencją powyższego jest, że poniesione przez nią wydatki mieszczą się w art 15 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a więc stanowią koszt uzyskania przychodu w momoncie zapłaty.

Jeżeli chodzi o koszty procesowe uwzględniając wyraźne wyłączenie w art 16 ust 1 pkt 17 ustawy z kosztów uzyskania przychodów przez ustawodawcę tylko kosztów egzekucyjnych, KGK zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w wyroku z 2003r , że skoro wyłączeniem tym nie zostały objęte koszty poniesione w innej fazie postępowania, tj. koszty procesu poniesione w postępowaniu rozpoznawczym, koszty zastępstwa procesowego, to koszty te mogą się mieścić w art 15 ust 1 ustawy.

Jeżeli chodzi o odsetki od nieterminowej płatności KGK uważa, ze zgodnie z generalną zasadą wynikającą z art 15 ust 1 ustawy faktycznie zapłacone odsetki od zobowiązań stanowią koszt uzyskania przychodu.

Aby wydatek mógł być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, należy ocenić jego związek z prowadzoną działalnością oraz możliwość osiągnięcia dzięki niemu przychodu. W takim ujęciu kosztami uzyskania przychodów będą zarówno wydatki pozostające w bezpośrednim, jak i w pośrednim związku z uzyskanymi przychodami. Podatnik, chcąc więc zaliczyć wydatki do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art 15 ust 1 ustawy powinien wykazać, iż poniesiono je w celu uzyskania przychodu, czyli że pomiędzy poniesionym kosztem, a uzyskanym przychodem istnieje związek przyczynowo - skutkowy oraz udokumentować fakt ich poniesienia.Ciężar udowodnienia okoliczności poniesienia kosztu spoczywa na spółce, gdyż to ona wywodzi z tego faktu skutki prawne w postaci zaliczenia tego wydatku do kosztów uzyskania przychodów.

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie definiuje pojęcia "poniesienia" kosztu, stanowi tylko, że warunkiem uznania za koszt podatkowy jest jego poniesienie przez podatnika. Przez "poniesienie" kosztu należy rozumieć jego faktyczną zapłatę.

O możliwości zaliczenia danych wydatków do kosztów uzyskania przychodu decyduje także ich zarachowanie. Zasada ta wynika z art 15 ust 4 w/w ustawy. Zgodnie z tym przepisem koszty uzyskania przychodów są potrącalne tylko w tym roku podatkowym, którego dotyczą tj. są potrącalne także koszty uzyskania poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy, lecz dotyczące przychodów roku podatkowego oraz określone co do rodzaju i kwoty koszty uzyskania, które zostały zarachowane, chociaż ich jeszcze nie poniesiono, jeżeli odnoszą się do przychodów danego roku podatkowego, chyba że ich zarachowanie nie było możliwe; w tym przypadku są one potrącalne w roku, w którym zostały poniesione.

W ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych przyjmuje się, że określone przychody powinny być uznane za należne, zaś koszty za poniesione dopiero wówczas, gdy tego rodzaju zdarzenie faktyczne lub prawne wystąpi w rzeczywistości.

Wydatek poniesiony, to wydatek rzeczywiście zrealizowany, tzn.taki, który podatnik jest w stanie udokumentować - zgodnie z art 9 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i zasadami wynikającymi z ustawy o rachunkowości.

Podsumowując powyższe, skoro Podatnik na podstawie prawomocnego wyroku sądu jak wyżej dokonał wpłaty należności głównej ( przewoźne ) oraz kosztów postępowania sądowego ( koszty zastępstwa procesowego, koszty wznowienia postępowania ) i wydatki te wpływają na przychody Spółki w sposób pośredni - to zgodnie z art 15 ust 1 ustawy należy uznać ich za koszty podatkowew roku poniesienia czyli dokonania zapłaty.

Odnośnie odsetek od nieterminowej zapłaty należności za przewoźne zasądzonej wyrokiem sądu - będą one kosztem uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia ( zapłaty ). Powyższe wynika z przepisu art 16 ust 1 pkt 11 ustawy, stanowiącego, iż do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się naliczonych, lecz nie zapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek ( kredytów ). Odsetki takie stają się kosztem uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia ( zapłaty ). Obowiązek zapłaty takich odsetek musi wynikać z dokumentu źródłowego stanowiącego podstawę wypłaty odsetek. Ciężar udowodnienia okoliczności poniesienia kosztu ( zapłaty odsetek ) spoczywa na Podatniku, gdyż to on wywodzi z tego faktu skutki prawne w postaci zaliczenia tego wydatku do kosztów uzyskania przychodów.

Reasumując powyższe okoliczności faktyczne i prawne postanowiono jak w sentencji postanowienia.