Pytanie:

Jak rozliczyć przychody i koszty ich uzyskania w związku z uznaniem wyrokiem Sądu Arbitrażowego umowy między Podatnikiem a Gminą dotyczącej rozbudowy szkoły za nieważną i przyznaniem Spółce prawa do roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przez Gminę w związku z uzyskaną korzyścią majątkową w postaci rozbudowy szkoły?

W dniu 11.01.2002 r. Gmina Warszawa Centrum ("Gmina"), spółka akcyjna z siedzibą w Belgii oraz Podatnik zawarły "Umowę wspólników" zawierającą podane poniżej ustalenia.

Zgodnie z Umową jej strony utworzą spółkę z o.o. z kapitałem zakładowym w kwocie 50.000 zł podzielonym na 50 udziałów po 1.000 zł, z czego Gmina obejmie 24 udziały, a spółka belgijska i/lub Spółka obejmą łącznie 26 udziałów. Gmina obejmie udziały w podwyższonym kapitale zakładowym nowej spółki pokrywając je aportem rzeczowym w postaci prawa własności gruntu. Z kolei Spółka zrealizuje rozbudowę Szkoły Podstawowej nr 26, natomiast nowa spółka zrealizuje rozebranie budynku Szkoły Podstawowej nr 239 położonej przy ul. Złotej nr 72 w Warszawie. Koszt rozbudowy nie przekroczy 80% wartości gruntu wniesionego aportem do nowej spółki przez Gminę. Spółka kupi część udziałów w nowej spółce o wartości odpowiadającej nakładom na szkołę rozbudowywaną w uzgodnionej przez strony wysokości, potrącając z ceny nabycia udziałów wartość poniesionych nakładów na rozbudowę szkoły.

Wykonując stosowne postanowienia w/w umowy Podatnik zrealizował rozbudowę Szkoły Podstawowej nr 26, za co w dniu 15.11.2002 r. wystawił fakturę VAT. Faktura została przyjęta w tym samym dniu przez Prezydenta Miasta.

W związku z faktem, że Gmina nie przystąpiła do wykonania umowy sprzedaży udziałów i Spółka nie mogła potrącić z ceny nabycia udziałów wartości faktury za rozbudowę szkoły, Spółka rozpoczęła postępowanie arbitrażowe w celu doprowadzenia do odpowiedniego wykonania Umowy wspólników.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Arbitrażowego umowa między Podatnikiem a Gminą dotycząca rozbudowy szkoły jest nieważna. Jednocześnie Arbitrzy przyznali Spółce prawo do roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przez Gminę w związku z uzyskaną korzyścią majątkową w postaci rozbudowy szkoły.

W związku z przedstawionym stanem faktycznym Podatnik zwraca się z prośbą o wyjaśnienie, w jaki sposób należy rozliczyć przychody i koszty uzyskania przychodu związane z opisanymi powyżej zdarzeniami.

Ze względu na uznanie za nieważną wspomnianej transakcji należy, zdaniem Spółki, uznać że czynności te nie powinny być opodatkowane z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych w rozliczeniu za rok 2002 - należy zatem skorygować wstecznie zeznanie podatkowe poprzez wyłączenie z tego zeznania przychodu wykazanego w związku z wystawieniem faktury oraz kosztów uzyskania przychodów w związku z operacją rozbudowy szkoły. Jednakże, w opinii Spółki, koszty te mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania w momencie uzyskania przychodu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia Gminy; przychód z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powinien być ujęty podatkowo przez Spółkę na zasadzie kasowej, tj. w chwili otrzymania od Gminy zwrotu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Naczelnik Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie po zapoznaniu się z przedstawionym we wniosku stanem faktycznym stwierdza, co następuje:

W opisanej sytuacji zastosowanie znajdował art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) - u.p.d.o.p. stanowiący, że za przychody związane z działalnością gospodarczą i z działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane.

Za datę powstania takich przychodów uważa się, w myśl art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p., dzień wystawienia faktury (rachunku), nie później jednak niż ostatni dzień miesiąca, w którym:

- wydano rzecz, zbyto prawo majątkowe lub

- wykonano usługę, w tym częściowo wykonano usługę, jeżeli jej częściowe wykonanie stanowi wynikający z umowy lub z odrębnych przepisów tytuł do zapłaty,

- otrzymano zapłatę za wykonanie świadczenia - w pozostałych przypadkach.

Podatnik po zrealizowaniu rozbudowy Szkoły Podstawowej nr 26 wystawił fakturę VAT i w tym momencie uzyskał, zgodnie z art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p., przychód należny.

Jeżeli chodzi o koszty uzyskania przychodów, to zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. są nimi koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Podatnik ma możliwość odliczenia od przychodów kosztów ich uzyskania, pod tym jednak warunkiem, że mają one bezpośredni związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich poniesienie ma, bądź też może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Warunkiem zaliczenia poniesionych wydatków do kosztów uzyskania przychodów jest również to, aby dany wydatek nie był zawarty w katalogu wydatków wymienionych w art. 16, których nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.

Moment zaliczania poniesionych wydatków do kosztów uzyskania przychodów określa art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p. Jak stanowi ten przepis, koszty uzyskania przychodów są potrącalne tylko w tym roku podatkowym, którego dotyczą, tj. są potrącalne także koszty uzyskania poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy, lecz dotyczące przychodów roku podatkowego oraz określone co do rodzaju i kwoty koszty uzyskania, które zostały zarachowane, chociaż ich jeszcze nie poniesiono, jeżeli odnoszą się do przychodów danego roku podatkowego, chyba że ich zarachowanie nie było możliwe; w tym przypadku są one potrącalne w roku, w którym zostały poniesione.

Zatem Spółka w momencie uzyskania przychodów z tytułu wykonania rozbudowy szkoły mogła zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki związane z tym przychodem.

Następnie umowa między Podatnikiem a Gminą dotycząca rozbudowy szkoły została uznana za nieważną wyrokiem Sądu Arbitrażowego, a Spółce zostało przyznane prawo do roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przez Gminę w związku z uzyskaną korzyścią majątkową w postaci rozbudowy szkoły.

W zaistniałej sytuacji, zdaniem Naczelnika Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego, nieuzasadnione jest dokonanie wstecznej korekty zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2002 w trybie art. 181 Ordynacji podatkowej i wyłączenie z podstawy opodatkowania przychodu wykazanego w związku z wystawieniem w/w faktury oraz kosztów uzyskania przychodów poniesionych w związku z operacją rozbudowy szkoły.

Należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie Podatnik wykonał usługę, za co w dniu 15.11.2002 r. wystawił fakturę VAT. W związku z wystawieniem faktury Podatnik uzyskał przychód, który następnie wykazał w złożonym zeznaniu podatkowym wraz z poniesionymi kosztami uzyskania przychodu.

Okoliczność uznania przez Sąd umowy za nieważną wywołuje skutki cywilnoprawne, dając Spółce prawo do roszczenia wobec Gminy - nie wywołuje natomiast skutków w zakresie prawa podatkowego. Uznanie wspomnianej transakcji za nieważną nie podważa bowiem faktu uzyskania przez Spółkę przychodu i - odpowiednio - poniesienia kosztów związanych z uzyskaniem tego przychodu.

W związku z powyższym Naczelnik Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie postanowił jak w sentencji.

Jednocześnie tut. organ podatkowy informuje, że interpretacja co do zakresu i sposobu stosowania prawa podatkowego w przedmiocie drugiego zapytania Spółki zostanie udzielona odrębnym postanowieniem.

Referencje