Istota interpretacji:

Czy odszkodowanie z tytułu naruszenia ustawy z dnia 22 maja 2003r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny otrzymane od pośrednika ubezpieczeniowego – osoby fizycznej na podstawie ugody sądowej objęte jest podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też korzysta ze zwolnienia zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

W przedmiotowym wniosku zostało przedstawione następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawca jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej z pomocą pośrednika ubezpieczeniowego – osoby fizycznej, zawarł na swoją rzecz (jednocześnie ubezpieczony i uposażony) umowę ubezpieczenia na życie z funduszem inwestycyjnym. W wyniku wprowadzenia wnioskodawcy w błąd oraz nadużyciu zaufania pośrednik ubezpieczeniowy podejmował z naruszeniem ustawy z dnia 22 maja 2003r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym czynności, do których nie był uprawniony, tj. zarządzał i lokował środki pieniężne, podejmował decyzje inwestycyjne bez wiedzy i akceptacji wnioskodawcy. Wnioskodawca w wyniku tych bezprawnych działań pośrednika ubezpieczeniowego poniósł szkodę, którą oszacował na kwotę 17.500,00 zł. Z inicjatywy pośrednika ubezpieczeniowego wnioskodawca w drodze zawezwania do próby ugodowej zamierza zawrzeć przed sądem rejonowym ugodę sądową.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy odszkodowanie z tytułu naruszenia ustawy z dnia 22 maja 2003r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny otrzymane od pośrednika ubezpieczeniowego – osoby fizycznej na podstawie ugody sądowej objęte jest podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też korzysta ze zwolnienia zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych...

Zdaniem wnioskodawcy otrzymane odszkodowanie od pośrednika ubezpieczeniowego z tytułu naruszenia ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym i kodeksu cywilnego jest wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych. Wnioskodawca powołał treść art. 9 ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podstawową przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej, zdaniem wnioskodawcy, jest szkoda. Pojecie szkody nie zostało zdefiniowane ustawowo. W związku z tym należy zastosować wykładnię językową, zgodnie z którą przez szkodę rozumie się uszczerbek, utratę, pomniejszenie.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego uznaje się za prawidłowe.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy wolne od podatku są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

1. określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
2. odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
3. odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
4. odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
5. odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
6. odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
7. odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.
   
   

Z treści wskazanych wyżej przepisów wynika wyraźnie, że nie wszystkie odszkodowania otrzymane przez osoby fizyczne są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. Ze zwolnienia przedmiotowego korzystają jedynie te odszkodowania, których wysokość lub prawo do otrzymania wynika wprost z przepisów rangi ustawowej lub aktów wykonawczych wydanych na ich podstawie.

Równocześnie jednak przepis art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy stanowi, iż wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

1. otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
2. dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
   
   

Z powołanego wyżej przepisu wynika, że nie wszystkie odszkodowania zasądzone przez sąd lub otrzymywane na podstawie ugody sądowej są wolne od podatku dochodowego. Zakres zwolnienia wynikający z brzmienia art. 21 ust. 1 pkt 3b obejmuje tylko odszkodowania lub zadośćuczynienia za tzw. szkodę rzeczywistą, czyli za poniesioną stratę, nie dotyczy natomiast utraconych korzyści.

Odszkodowanie jest bowiem szczególnym rodzajem świadczenia polegającego na naprawieniu szkody, czyli uszczerbku, jakiego doznaje poszkodowany we wszelkiego rodzaju dobrach przez prawo chronionych, w tym w dobrach osobistych. Chodzi zarówno o uszczerbek majątkowy jak i niemajątkowy. Naprawienie szkody obejmuje, zarówno straty jakie poszkodowany poniósł, jak i korzyści, które mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Wysokość szkody wyznacza rozmiar obowiązku odszkodowawczego.

Ugoda sądowa ma natomiast dwoisty charakter, łączący elementy materialnoprawne i procesowe. Jest czynnością procesową uprawnionych podmiotów, umożliwiającą wyłączenie dalszego postępowania sądowego co do istoty sprawy i prowadzącą do umorzenia postępowania (art. 223 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964r. Nr 43, poz. 296) w związku z art. 355 § 1 k.p.c.)). Jest też czynnością prawną (umową, ugodą w rozumieniu art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.)).

Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, z pomocą pośrednika ubezpieczeniowego – osoby fizycznej, zawarł na swoją rzecz (jednocześnie ubezpieczony i uposażony) umowę ubezpieczenia na życie z funduszem inwestycyjnym. W wyniku wprowadzenia wnioskodawcy w błąd oraz nadużyciu zaufania pośrednik ubezpieczeniowy podejmował z naruszeniem ustawy z dnia 22 maja 2003r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym czynności, do których nie był uprawniony, tj. zarządzał i lokował środki pieniężne, podejmował decyzje inwestycyjne bez wiedzy i akceptacji wnioskodawcy. Wnioskodawca w wyniku tych bezprawnych działań pośrednika ubezpieczeniowego poniósł szkodę, którą oszacował na kwotę 17.500 zł. Z inicjatywy pośrednika ubezpieczeniowego wnioskodawca w drodze zawezwania do próby ugodowej zamierza zawrzeć przed sądem rejonowym ugodę sądową.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że odszkodowanie otrzymane przez wnioskodawcę nie będzie odszkodowaniem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż nie jest to odszkodowanie którego wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw.

Z analizy wniosku wynika, iż wnioskodawca zamierza zawrzeć przed sądem ugodę, w wyniku której otrzyma stosowne odszkodowanie. Odszkodowanie to ma być rekompensatą za naprawienie szkody spowodowanej niewłaściwym działaniem pośrednika ubezpieczeniowego, podejmującego czynności do których nie był uprawniony i którego to decyzje związane z zarządzaniem i lokowaniem powierzonych przez wnioskodawcę środków finansowych doprowadziły do powstania po stronie wnioskodawcy szkody.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym (Dz. U. z 2003r. Nr 124, poz. 1154 ze zm.) pośrednik ubezpieczeniowy wykonuje:

1. czynności w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń, zwane dalej "czynnościami agencyjnymi", polegające na: pozyskiwaniu klientów, wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów ubezpieczenia, zawieraniu umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w administrowaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności agencyjnych (działalność agencyjna) albo
2. czynności w imieniu lub na rzecz podmiotu poszukującego ochrony ubezpieczeniowej, zwane dalej "czynnościami brokerskimi", polegające na zawieraniu lub doprowadzaniu do zawarcia umów ubezpieczenia, wykonywaniu czynności przygotowawczych do zawarcia umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w zarządzaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności brokerskich (działalność brokerska).
   
   

Z powołanego powyżej przepisu wynika, że pośrednik ubezpieczeniowy (agent) wykonuje w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń czynności polegające m.in. na zarządzaniu środkami powierzonymi przez ubezpieczającego.

Natomiast działalność brokera polega na wykonywaniu czynności w imieniu lub na rzecz podmiotu szukającego ochrony ubezpieczeniowej.

Podstawowa różnica pomiędzy czynnościami brokerskimi a czynnościami agencyjnymi polega na tym, że czynności brokerskie są wykonywane w imieniu lub na rzecz podmiotu szukającego ochrony ubezpieczeniowej, a nie w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń.

W świetle przedstawionych powyżej przepisów należy zwrócić uwagę, że z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, iż wyłączone ze zwolnienia z opodatkowania są odszkodowania dotyczące korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Jeżeli zatem istotnie pośrednik finansowy wykonywał czynności, do których nie był uprawniony przepisami prawa (jego czynności wykraczały poza zakres czynności przyznanych mu ustawą) i właśnie z tytułu nieuprawnionych działań pośrednika ubezpieczeniowego wnioskodawca poniósł szkodę, to wówczas otrzymane na mocy ugody sądowej odszkodowanie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania.

Jednakże zwolnienie nie będzie przysługiwało, jeżeli działania pośrednika ubezpieczeniowego były prawidłowe – mieściły się w granicach uprawnień, a wnioskodawca w związku ze złą koniunkturą rynku finansowego nie osiągnął oczekiwanych korzyści. Wypłacone bowiem w takiej sytuacji odszkodowanie – mimo, iż otrzymane na podstawie ugody sądowej – nie korzysta ze zwolnienia bowiem nie dotyczy rzeczywistej szkody lecz oczekiwanych korzyści.

Podkreślić należy, że opłacanie składek dotyczących umowy ubezpieczenia z funduszami inwestycyjnymi zawsze wiąże się z ryzykiem poniesienia straty (szkody).

W związku z powyższym, o ile istotnie wypłacone na podstawie ugody sądowej odszkodowanie nie będzie dotyczyło utraconych korzyści, związanych z inwestowaniem w funduszach inwestycyjnych składki ubezpieczeniowej, które to inwestowanie wiąże się z ryzykiem poniesienia ewentualnej straty (szkody) lecz będzie dotyczyło naprawienia szkody wyrządzonej bezprawnym działaniem pośrednika ubezpieczeniowego, to odszkodowanie to będzie korzystało ze zwolnienia.

Zatem stanowisko wnioskodawcy należy uznać za prawidłowe.

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.