Istota interpretacji:

Czy wypłacane diety oraz zwrot kosztów podróży członkom Zarządu Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego to kwoty otrzymane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich (do określonej kwoty) i przez to są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych?

W związku ze stwierdzeniem braków formalnych, pismem z dnia 2 marca 2009 r. nr ILPB1/415-134/09-2/AK, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu działając w imieniu Ministra Finansów wezwał Wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku.

Wezwanie prawidłowo doręczono w dniu 10 marca 2009 r., wniosek uzupełniono w dniu 18 marca 2009 r. (data nadania w polskiej placówce pocztowej 17 marca 2009 r.).

W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 10 Statutu ZNP najbardziej zaangażowanym w pracę związkową działaczom można przyznać diety jako zwrot kosztów związanych z pełnieniem tych obowiązków. Zarząd Okręgu ZNP w oparciu o ww. przepis przyznał działaczom związkowym pełniącym funkcje we władzach i organach statutowych dietę stanowiąca zwrot kosztów związanych z pełnieniem tych obowiązków.

W prawie podatkowym nie zdefiniowano pojęć obowiązków obywatelskich i społecznych. Wnioskodawca wyraża pogląd, iż działacze związkowi wykonują czynności statutowe, które wiążą się z pełnieniem obowiązków społecznych. Działacz związkowy uczestniczy w pracach związku jako reprezentant pewnej społeczności, bierze udział w rozwiązaniu problemów tej społeczności i działa w jej interesie. Za uznaniem wykonywania przez działacza związkowego jego pracy jako obowiązków społecznych świadczą postanowienia Statutu ZNP takie jak:

• aktywne uczestniczenie w kształtowaniu demokratycznego oblicza polskiej oświaty i nauki, wychowywanie w duchu tolerancji i poszanowania praw, wolności i godności osobistej,
• dążenie do powszechnej dostępności do oświaty na wszystkich jej szczeblach,
• tworzenie materialnej i społecznej bazy dla realizacji zadań w zakresie pomocy i uczestniczenia w życiu intelektualnym i kulturalnym środowisk lokalnych i całego kraju.

Zarząd Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego uważa, iż przyznane diety nie powinny podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (do wysokości nie przekraczającej miesięcznie kwoty 2280 zł) w świetle art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W tym temacie wypowiadały się urzędy skarbowe i w wielu swoich interpretacjach zajmowały rożne stanowiska. Niektóre organy podatkowe uważają, że diety wypłacane związkowcom nie powinny korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy.

Takie stanowisko zajęła np. lzba Skarbowa w Opolu (pismo nr PF-II/41171-0021/06 z 8 grudnia 2006 r.), jak również Izba Skarbowa w Łodzi (decyzja nr PB I-3/4117/IN-20/US/2007/ER z 1 czerwca 2007 r.).

Ale wiele innych urzędów skarbowych wydało pozytywne interpretacje - wynika z nich, że diety wypłacane związkowcom mogą być uznane za zwolnione z opodatkowania. Do tych licznych urzędów należą np.:

• Urząd Skarbowy Warszawa-Wola (wyjaśnienie nr US 40 RPL/415/35/2006 z 28 czerwca 2006 r.),
• Trzeci Urząd Skarbowy w Lublinie (wyjaśnienie nr D-2/415-14/07),
• Urząd Skarbowy Wrocław-Krzyki (wyjaśnienie nr PD II/415/1/114/06 z 22 listopada 2006 r.),
• Urząd Skarbowy Kraków-Sródmieście (wyjaśnienie nr PB-2/415-66/06/AS z 6 listopada 2006 r.),
• Urząd Skarbowy Poznań-Śródmieście (wyjaśnienie nr ZD/415-56/06 z 22 grudnia 2006 r.).

Z tych powodów Zarząd Okręgu ZNP zwraca się z prośbą o wydanie interpretacji przepisów regulujących opodatkowanie diet dla działaczy związkowych w świetle art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie.

Czy wypłacane diety oraz zwrot kosztów podróży członkom Zarządu Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego to kwoty otrzymane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich (do określonej kwoty) i przez to są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych...

Zdaniem Wnioskodawcy, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich są wolne od podatku dochodowego. Działacze Związku Nauczycielstwa Polskiego, realizując swym działaniem wynikające ze Statutu ZNP cele związkowe takie jak:

1. obrona godności, praw i interesów członków ZNP,
2. aktywne uczestniczenie w kształtowaniu demokratycznego oblicza polskiej oświaty i nauki, wychowanie w duchu tolerancji, poszanowania praw, wolności i godności osobistej,
3. dążenie do powszechnej dostępności do oświaty na wszystkich jej szczeblach oraz zapewnienie warunków organizacyjnych i materialnych do podnoszenia kwalifikacji zawodowych,
4. tworzenie materialnej i społecznej bazy dla realizacji zadań w zakresie pomocy i uczestniczenia w życiu intelektualnym i kulturalnym środowisk lokalnych i całego kraju - wykonują czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich.

Ze względu na fakt, iż zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 10 Statutu ZNP, najbardziej zaangażowanym w pracę związkową działaczom mogą być przyznane diety oraz mając na uwadze co stwierdzono powyżej Zarząd Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego stoi na stanowisku, iż diety wypłacone działaczom związkowym są zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są wolne od podatku.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego uznaje się za nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jednym ze źródeł przychodów jest, stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, działalność wykonywana osobiście.

W myśl art. 13 pkt 5 ww. ustawy za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7, a także - zgodnie z art. 13 pkt 6 - przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10 i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 9.

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 17 powołanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wolne od podatku dochodowego są diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich - do wysokości nie przekraczającej miesięcznie 2 280 zł.

Należy zaznaczyć, że ustawa podatkowa nie zawiera definicji terminów zawartych w art. 21 ust. 1 pkt 17. Dlatego należy zastosować wykładnię językową.

Termin "społeczny" jest pojęciem wieloznacznym, rozumiany m.in. jako "zorganizowany, przeznaczony dla społeczeństwa, do zaspokojenia jego potrzeb; będący przedstawicielem społeczeństwa, pracujący dla społeczeństwa, dla dobra ogółu". Podobnie co do zasady, rozumiany jest termin "obywatelski", który w powiązaniu z innymi pojęciami (np. straż obywatelska, komitet) ujmowany jest jako "komitet, straż, sąd, zorganizowane z osób prywatnych, ochotników, niefachowców, do doraźnej pomocy władzom, jako instytucje tymczasowe".

W orzecznictwie i doktrynie przyjęto zasadę, iż pełnienie obowiązku obywatelskiego związane jest ze stanami faktycznymi, w których dana osoba uczestniczy w zawiadywaniu sprawami państwowymi jako obywatel, zgodnie z zasadami demokratycznego państwa prawnego, sprawując funkcje w instytucjach publicznych. Natomiast pełnienie obowiązku społecznego związane jest ze stanami faktycznymi, w których dana osoba uczestniczy w pracach instytucji jako reprezentant pewnej społeczności i bierze udział w rozwiązywaniu problemów konkretnej społeczności, działając w jej interesie. Do zakwalifikowania przychodu jako zwolnionego od podatku na podstawie art. 21 ust.1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, warunek obywatelskiego bądź społecznego charakteru obowiązku, musi być spełniony łącznie z warunkiem ustawowej podstawy jego pełnienia i z warunkiem zaliczenia przez ustawę przychodu uzyskiwanego przez osobę pełniącą taki obowiązek do kategorii przychodów wymienionych w omawianym przepisie. Najczęściej do takich obowiązków zalicza się wykonywanie mandatu posła czy senatora, radnego i innych przedstawicieli samorządu terytorialnego, składów komisji wyborczych, sędziów, ławników.

Powyższe oznacza, że pojęcie obowiązków społecznych i obywatelskich jest spełnione w przypadku czynności i zadań, związanych z pełnieniem funkcji publicznych i państwowych, jakimi są obowiązki wynikające przykładowo z funkcji radnego, posła czy senatora. Natomiast faktu pełnienia funkcji we władzach Związku Nauczycielstwa Polskiego i organach statutowych, nie należy utożsamiać z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Działacze ZNP nie reprezentują całej społeczności, reprezentują natomiast określoną grupę zawodową i działają w jej interesie, nie sprawują również funkcji publicznych - nie zawiadują sprawami państwowymi i nie uczestniczą w działaniu instytucji publicznej.

Przede wszystkim należy podkreślić, że Związek Nauczycielstwa Polskiego jest związkiem zawodowym, a nie samorządem zawodowym.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji (art. 1 ust. 2 ww. ustawy).

Art. 2 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami. W przeciwieństwie do związku zawodowego, samorząd zawodowy jest zgromadzeniem osób określonej profesji, a przynależność do samorządu jest niekiedy obowiązkowa - w wyraźnie określonych przez ustawę przypadkach.

Jak wynika z powyższego przepisu ustawy o związkach zawodowych, przynależność do związku zawodowego jakim jest Związek Nauczycielstwa Polskiego oraz sprawowanie funkcji w jego organach statutowych jest dobrowolna i nie wiąże się z realizacją obowiązków czy zadań publicznych lub państwowych.

Z zaprezentowanego przez Wnioskodawcę zaistniałego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów podróży zostały wypłacone działaczom związkowym Związku Nauczycielstwa Polskiego - Zarządu Okręgu. Zatem te świadczenia, nie mogą być utożsamiane z wynagrodzeniem za czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Pojęcie obowiązków społecznych lub obywatelskich odnosi się do zadań publicznych i państwowych, a nie do czynności związanych z działalnością Zarządu Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego, choćby miały charakter "społeczny".

Mając na względzie wskazane okoliczności i ww. przepisy prawa oraz zaistniały stan faktyczny, należy stwierdzić, że przedmiotowe świadczenia - diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów podróży wypłacone działaczom związkowym, nie będą korzystały ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Odnosząc się do powołanych przez Wnioskodawcę pism urzędowych, tut. Organ informuje, że zostały one wydane w indywidualnych sprawach i nie mają zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego zaistniałego stanu faktycznego czy też zdarzenia przyszłego.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, ul. Piotrkowska 135, 90-434 Łódź po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu - do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach - art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Poznaniu, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Lesznie, ul. Dekana 6, 64-100 Leszno.