Pytanie:

Czy kwoty uzyskiwane przez działaczy związkowych jako diety oraz zwrot kosztów poniesionych w związku z wykonywaniem funkcji związkowych podlegają zwolnieniu od podatku na mocy art.21 ust.1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych, w drodze uchwały Zarządu Krajowego OZZPiP nr 12/III/2005 z dnia 29 czerwca 2005r., wprowadził zryczałtowany zwrot kosztów i dodatkowych wydatków związanych z pełnieniem przez członków organów Związku: Zarządu Krajowego, Prezydium Zarządu Krajowego oraz Krajowej Komisji Rewizyjnej obowiązków związkowych, tj. ich udziałem w posiedzeniach tych organów.

Zwrot ten, zwany ryczałtem, w kwocie 50 zł za udział w każdym posiedzeniu, ma na celu zrekompensowanie członkom organów poniesionych przez nich kosztów, związanych z uczestnictwem w posiedzeniach organów Związku (w zakresie kosztów transportu oraz podwyższonych kosztów utrzymania członków organów w trakcie ich pobytu w miejscu posiedzeń organów-najczęściej w Warszawie).

Uczestnictwo w posiedzeniach wynika z pełnienia przez nich społecznych funkcji z wyboru w organach związku. W ramach swych czynności podejmują oni działania w obronie szeroko rozumianych interesów i praw pracowników, ze szczególnym uwzględnieniem grupy pielęgniarek i położnych oraz członków związku.

Uczestnictwo w pracach związku ma charakter działalności społecznej, niejednokrotnie publicznej. W tym zakresie m.in. kierują działalnością organizacji związkowej, która niewątpliwie ma charakter szczególnej organizacji społecznej. Uczestniczą także w procesie prawodawczym, opiniując projekty aktów normatywnych, uczestniczą w przygotowaniu i pracach komisji sejmowych.

Działalność ta ma niewątpliwie charakter działalności społecznej, podejmowanej w interesie szeroko rozumianej grupy pracowników, ochronę ich interesów oraz obejmuje także udział w trójstronnym dialogu partnerów społecznych. Nie jest to działalność partykularna mająca na celu interesy jednostkowe.

2.Stanowisko wnioskodawcy co do oceny stanu faktycznego.

Zdaniem Zarządu Krajowego OZZPiP, działalność ta niewątpliwie ma charakter działalności społecznej. W związku z tym kwota ryczałtu, mająca charakter diety, powinna być zwolniona od podatku dochodowego w ramach wskazanego art.21 ust.1 pkt 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

3.Ocena prawna stanowiska wnioskodawcy w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym.

Stosownie do zasady wyrażonej w art.9 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r Nr.14 poz.176 z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art.21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.W art.10 ust.1 w/w ustawy, do źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu zaliczona została działalność wykonywana osobiście. W ramach tego źródła przychodów w art.13 ustawy podatkowej- ustawodawca wyodrębnił i rozróżnił w pkt 5 -przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów o których mowa w pkt 7 tj. przychody otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych.W świetle powyższych przepisów -przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich oraz osoby należące do składów zarządów, rad nadzorczych, komisji (...)- stanowią wyodrębnione kategorie przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Stosownie do art.11 ust.1 ustawy podatkowej przychodami z powyżej wymienionych tytułów będą otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Na podstawie art.21 ust.1 pkt 17 powołanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wolne od podatku dochodowego są diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich - do wysokości nie przekraczającej miesięcznie 2.280,00zł.

Przepis powyższy przewiduje zwolnienie niektórych przychodów pieniężnych związanych z osobistym pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich a mianowicie tylko i wyłącznie diet oraz kwot stanowiących zwrot kosztów. Dla zastosowania zwolnienia przewidzianego w tym przepisie konieczne jest jednak, aby świadczenie w postaci diet oraz zwrotu kosztów było w taki sposób określone przez ustawę i następowało w wykonaniu ustawowego uprawnienia do tego rodzaju świadczenia.

W świetle cytowanego przepisu zasadnicze znaczenie dla kręgu podmiotów objętych zwolnieniem, ma zakres użytego w nim zwrotu "osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich". Innymi słowy chodzi o rozstrzygnięcie, jakimi właściwościami muszą charakteryzować się oznaczone osoby, by można było uznać, iż pełnią one obowiązki społeczne i obywatelskie. W kontekście rozpatrywanej sprawy niezwykle istotną, jest odpowiedź czy krąg ten obejmuje swoim zakresem także osoby będące członkami organów statutowych jakimi są działacze Ogólnopolskiego Związku zawodowego Pielęgniarek i Położnych, którzy pełnią funkcje we władzach OZZPiP i organach statutowych i otrzymują diety pokrywające wydatki ponoszone przez nich w celu realizacji zadań statutowych tej organizacji. Poszukując odpowiedzi na powyższe kwestie należy sięgnąć przede wszystkim do wykładni językowej, która jest preferowaną metodą wykładni, zwłaszcza przepisów podatkowych.W zakresie zwrotu "osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich" żaden przepis ustawy nie definiuje bliżej pojęć tworzących ten zwrot. Trudno też napotkać definicje tych pojęć na gruncie innych aktów normatywnych. Zatem z powszechnie przyjętymi regułami interpretacyjnymi należy nadać im takie znaczenie jakie mają one w języku potocznym. Termin "społeczny" jest bez wątpienia pojęciem wieloznacznym, jednak pojmowany jest on m.in. jako "zorganizowany, przeznaczony dla społeczeństwa, do zaspokojenia jego potrzeb; będący przedstawicielem społeczeństwa, pracujący dla społeczeństwa, dla dobra ogółu" (Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, t. III, Warszawa 1999, s.276). Podobnie co do zasady, rozumiany jest termin "obywatelski", który w powiązaniu z innymi pojęciami /np. straż obywatelska, komitet/ ujmowany jest jako "Komitet, straż, sąd, zorganizowane z osób prywatnych, ochotników, niefachowców, do doraźnej pomocy władzom, jako instytucje tymczasowe" (Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, t. II, Warszawa 1999, s.415 ).

W orzecznictwie i doktrynie przyjęto zasadę, iż pełnienie obowiązku obywatelskiego związane jest ze stanami faktycznymi, w których dana osoba uczestniczy w zawiadywaniu sprawami państwowymi jako obywatel, zgodnie z zasadami demokratycznego państwa prawnego, sprawując funkcje w instytucjach publicznych. Natomiast pełnienie obowiązku społecznego związane jest ze stanami faktycznymi, w których dana osoba uczestniczy w pracach instytucji jako reprezentant pewnej społeczności i bierze udział w rozwiązywaniu problemów konkretnej społeczności, działając w jej interesie. Do zakwalifikowania przychodu jako zwolnionego od podatku na podstawie art. 21 ust.1 pkt 17 ustawy podatkowej, warunek obywatelskiego bądź społecznego charakteru obowiązku, musi być spełniony łącznie z warunkiem ustawowej podstawy jego pełnienia i z warunkiem zaliczenia przez ustawę przychodu uzyskiwanego przez osobę pełniącą taki obowiązek do kategorii przychodów wymienionych w omawianym przepisie.

Najczęściej do takich obowiązków zalicza się wykonywanie mandatu posła czy senatora, radnego i innych przedstawicieli samorządu terytorialnego, składów komisji wyborczych, sędziów, ławników.

Powyższe oznacza, że pojęcie obowiązków społecznych i obywatelskich jest niewątpliwie spełnione w przypadku czynności i zadań, związanych z pełnieniem funkcji publicznych i państwowych, jakimi niewątpliwie są obowiązki wynikające przykładowo z funkcji radnego, posła czy senatora.Natomiast faktu pełnienia funkcji we władzach Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych i organach statutowych, nie należy utożsamiać z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Działacze OZZPiP nie reprezentują całej społeczności, reprezentują natomiast określoną grupę zawodową i działają w jej interesie, nie sprawują również funkcji publicznych - nie zawiadują sprawami państwowymi i nie uczestniczą w działaniu instytucji publicznej.

Przede wszystkim należy podkreślić, że Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych jest związkiem zawodowym, a nie samorządem zawodowym.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 23.05.1991 r. o związkach zawodowych /t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79,poz.854 ze zm./, związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji.Art.2 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami. W przeciwieństwie do związku zawodowego, samorząd zawodowy jest zgromadzeniem osób określonej profesji, a przynależność do samorządu jest niekiedy obowiązkowa - w wyraźnie określonych przez ustawę przypadkach.

Jak wynika z powyższego przepisu ustawy o związkach zawodowych, przynależność do związku zawodowego jakim jest Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych oraz sprawowanie funkcji w jego organach statutowych jest dobrowolna i nie wiąże się z realizacją obowiązków czy zadań publicznych lub państwowych. Głównym celem istnienia związku zawodowego jest reprezentowanie i obrona interesów zawodowych i socjalnych pracowników, a nie działanie w interesie państwowym lub publicznym. Związki zawodowe mają na celu osiąganie wymiernych rezultatów w interesie pracowników, w tym również rezultatów ekonomicznych.

W ocenie tutejszego organu źródłem omawianych przychodów nie jest pełnienie obowiązków obywatelskich i społecznych będących warunkiem niezbędnym do korzystania z w/w zwolnienia.

Powołany przepis art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy podatkowej nie obejmuje swym zakresem osób otrzymujących diety w związku z pełnieniem przez te osoby funkcji we władzach i organach statutowych związku zawodowego. Należy zauważyć, iż błędnie Państwo utożsamiacie potoczne rozumienie pojęcia obowiązków pełnionych "społecznie" z czynnościami wykonywanymi nieodpłatnie.

Zatem organ podatkowy uznał stanowisko Państwa w sprawie za nieprawidłowe.

Niniejsza interpretacja prawa podatkowego została wydana w oparciu o przedstawiony przez Państwo stan faktyczny oraz obowiązujący w dniu jej wydania stan prawny.