Istota interpretacji:

Powstanie obowiązku podatkowego przy wniesieniu udziałów do funduszu inwestycyjnego w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

W przedmiotowym wniosku zostało przedstawione następujące zdarzenie przyszłe.

Wnioskodawczyni będąca osobą fizyczną posiada udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wkłady w spółkach komandytowych, w których jest wspólnikiem komandytariuszem. Wspólnicy spółek komandytowych podjęli uchwałę o przekształceniu tych spółek w spółki komandytowo – akcyjne w trybie art. 551 i następnych ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. W chwili obecnej złożono do sądu rejestrowego wnioski o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki przekształconej (komandytowo – akcyjnej) oraz wykreślenie spółki przekształcanej (komandytowej).

Dniem przekształcenia zgodnie z art. 553 § 1 Kodeksu spółek handlowych będzie dzień wpisu spółki przekształconej do rejestru.

Po dokonaniu przekształcenia posiadane udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcje w spółkach komandytowo – akcyjnych Zainteresowana zamierza wnieść do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za emitowane przez ten fundusz certyfikaty inwestycyjne. W związku z tą transakcją Zainteresowanej nie przysługuje prawo żądania zapłaty za akcje i udziały od funduszu inwestycyjnego.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie.

Czy wniesienie posiadanych papierów wartościowych oraz udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością do funduszu inwestycyjnego celem objęcia certyfikatów inwestycyjnych będzie skutkować po stronie Wnioskodawczyni powstaniem przychodu do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na dzień wniesienia i objęcia certyfikatów inwestycyjnych...

Zdaniem Wnioskodawczyni, wniesienie papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością do zamkniętego funduszu inwestycyjnego w zamian za wydane przez ten fundusz certyfikaty inwestycyjne nie skutkuje powstaniem przychodu do opodatkowania w momencie objęcia certyfikatów. Powstanie on dopiero w momencie sprzedaży lub umorzenia tych certyfikatów.

Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.), fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.

W przypadku funduszu inwestycyjnego zamkniętego inwestowanie takie polega na wykupieniu certyfikatów inwestycyjnych.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy wpłaty do funduszu inwestycyjnego są dokonywane w formie pieniężnej.

Jednak na podstawie ust. 2 ww. artykułu do funduszu inwestycyjnego mogą być wniesione także:

1. zdematerializowane papiery wartościowe - jeżeli statut funduszu tak stanowi lub
2. inne niż zdematerializowane papiery wartościowe, lub udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością - jeżeli ustawa oraz statut funduszu tak stanowią.

W myśl art. 7 ust. 4 ustawy o funduszach inwestycyjnych, ilekroć w ustawie jest mowa w wpłatach, rozumie się przez to również wniesienie do funduszu papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, o których mowa w ust. 2. Zatem wniesienie papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu.

Fundusz inwestycyjny wydaje certyfikaty uczestnikowi funduszu albo za wpłatę w formie pieniężnej albo za wkład niepieniężny w postaci papierów wartościowych zdematerializowanych lub niezdematerializowanych.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku wpłat do funduszu inwestycyjnego, dokonywanych w innych niż zdematerializowanych papierach wartościowych lub udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo (a następnie na fundusz).

Powyżej opisana specyficzna transakcja zawiera w sobie dwa elementy: przeniesienia praw do udziałów i papierów wartościowych oraz nabycia certyfikatów inwestycyjnych. Transakcja ta, oparta na konstrukcji dokonania wpłaty do funduszu akcjami i udziałami, jest unikalną czynnością prawną przewidzianą jedynie przez przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych, która nie znajduje definicji w innych ustawach, w tym w Kodeksie cywilnym i Kodeksie spółek handlowych. Wniesienie to nie jest w szczególności umową zamiany lub też aportem jak np. w przypadku spółek kapitałowych.

Aby ustalić, czy należy rozpoznać przychód podatkowy w momencie wniesienia papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością do funduszu inwestycyjnego, celem objęcia certyfikatów inwestycyjnych, należy prześledzić art. 17 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), zawierający zamknięty katalog enumeratywnie wymienionych przychodów z kapitałów pieniężnych, określonych jako odrębne źródło przychodów w art. 10 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy.

Zgodnie z pkt 6 tego przepisu prawa materialnego za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Jednak wniesienie papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością do zamkniętego funduszu inwestycyjnego na gruncie prawa podatkowego nie jest i nie może być uważane za odpłatne zbycie papierów wartościowych lub udziałów, ponieważ nie wiąże się z jakąkolwiek zapłatą z tego tytułu. Podatnikowi – w związku z zawartą transakcją – nie przysługuje prawo do żądania od funduszu inwestycyjnego zapłaty za akcje lub udziały. A zatem w przedstawionej we wniosku sytuacji – w opinii Zainteresowanej – nie można w żaden sposób mówić o przychodzie należnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Pomimo, że operacja wniesienia udziałów lub papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego stanowi specyficzny transfer aktywów oparty na przepisach ustawy o funduszach inwestycyjnych, to jednak na dzień wniesienia nie skutkuje powstaniem faktycznej, skonkretyzowanej należności uczestnika wobec funduszu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych certyfikaty inwestycyjne reprezentują prawa majątkowe uczestników funduszu, określone ustawą i statutem funduszu inwestycyjnego. Uczestnik zyskuje poprzez objęcie certyfikatów inwestycyjnych jedynie pewne uprawnienia, tj. może dochodzić od funduszu spełnienia świadczenia należnego (spłaty ceny wykupu certyfikatu) lub może określić wartość pieniężną przysługującej mu należności, odpowiadającą wartości aktywów netto funduszu przypadającej na dany certyfikat na dzień zapłaty.

Przychodem z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych, określonym w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, może być bowiem tylko przychód należny wyrażony w jednej z form określonych w art. 11 ust. 1 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodami z zastrzeżeniem art. 14-16, art. 17 ust. 1 pkt 6 i pkt 9, art. 19 i art. 20 ust. 3 są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z przepisu tego wynika, że przychód co do zasady jest rozpoznawany zgodnie z zasadą kasową z wyjątkami w postaci wymienionych powyżej artykułów i musi wystąpić w jednej z form określonych w przepisie art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W art. 17 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy nie rozszerzono katalogu przychodów w stosunku do art. 11 ust. 1, a wprowadzono jedynie odstępstwo od kasowej zasady rozpoznawania przychodu na rzecz zasady memoriałowej (przychody należne, choćby nie zostały faktycznie uzyskane). W przepisie tym bowiem brak takiego wskazania na inną, w stosunku do art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych formę przychodu, jak uczyniono to w art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez pojęcie nominalnej wartości udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni.

Na potwierdzenie powyższego stanowiska Zainteresowana powołuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt SA/Po 1341/08.

W analizowanym stanie faktycznym w opinii Wnioskodawczyni, nie znajdzie również zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ze względu na fakt, że obejmowane za wkład niepieniężny certyfikaty inwestycyjne nie stanowią udziałów lub akcji, o których mowa w tym przepisie.

Z tego przepisu prawa wynika bezsprzecznie, iż samo wniesienie wkładu niepieniężnego jako czynność nie jest rozpoznawane w każdej sytuacji jako przychód do opodatkowania. Jest nim dopiero objęcie udziałów w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni w zamian za ten wkład. A zatem w ściśle określonych, konkretnych warunkach.

Fundusz inwestycyjny nie tylko nie jest spółką mającą osobowość prawną (spółką kapitałową, tj. spółką z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółką akcyjną), ale w ogóle nie jest spółką w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych i prawa cywilnego.

Zdaniem Zainteresowanej, niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca tego przepisu, w której świetle miałby on również zastosowanie do objęcia w zamian za wkład w postaci udziałów lub akcji, certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym. Oznaczałaby ona naruszenie zakazu posługiwania się zasadą analogii w prawie podatkowym. Aport jest instytucją prawa handlowego szczegółowo uregulowaną w Kodeksie spółek handlowych. Wniesienie aportu ma na celu pokrycie kapitału zakładowego, a w zamian za aport podmiot wnoszący nabywa szereg uprawnień o charakterze korporacyjnym w spółce, która wyposażył w kapitał. Natomiast tryb dokonywania wpłat do funduszu inwestycyjnego w celu objęcia certyfikatów inwestycyjnych podlega wyłącznie przepisom ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Jednak dodanie przez ustawodawcę od 1 stycznia 2001 r. w art. 17 ust. 1 punktu 9, celem rozpoznawania przychodu podatkowego przy wnoszeniu wkładów niepieniężnych, którymi mogą być również papiery wartościowe oraz udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, do spółek mających osobowość prawną świadczy jednoznacznie o tym, iż wniesienie wkładu niepieniężnego na gruncie prawa podatkowego nie mieściło się i również obecnie nie mieści się w pojęciu odpłatnego zbycia i pośrednio wskazuje na brak możliwości zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych do czynności wniesienia akcji i udziałów do funduszu inwestycyjnego. Skoro ustawodawca wprowadził odrębny wyraźny przepis uznający za przychód wartość nominalną udziałów i akcji objętych za wkład niepieniężny, to czynność taka nie stanowiła i nadal nie stanowi przychodu w rozumieniu ww. przepisu.

W przeciwnym wypadku – w opinii Zainteresowanej – przepis ten byłby zbyteczny i stanowił jedynie powielenie dyspozycji zawartej w art. 17 pkt 6 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W konsekwencji biorąc pod uwagę racjonalność ustawodawcy, art. 17 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy nie obejmuje sytuacji, kiedy papiery wartościowe i inne walory kapitałowe obejmowane są w kapitałach innych podmiotów za wkład niepieniężny, dlatego objęcie certyfikatów inwestycyjnych w funduszu zamkniętym w zamian za udziały i akcje w spółkach pozostaje poza zakresem art. 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z uwagi na brak przepisów podatkowych, które określałyby sposób ustalania dochodu na takiej transakcji, wniesienie akcji lub udziałów do funduszu inwestycyjnego nie stanowi momentu podatkowego. Powstanie zobowiązania podatkowego uzależnione jest od wcześniejszego zaistnienia obowiązku podatkowego. Jedynie, gdy ustawowo określony podmiot znajduje się w określonej ustawowo sytuacji powstanie w stosunku do niego obowiązek podatkowy, a w dalszej kolejności zobowiązanie podatkowe. Milczenie ustawodawcy co do objęcia obowiązkiem podatkowym danego stanu faktycznego powoduje konieczność uznania danego obszaru za wolny od opodatkowania (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wr 935/07).

Mając na uwadze powołane powyżej przepisy prawa materialnego, które jednoznacznie wskazują na to, iż wniesienie wkładu niepieniężnego w postaci papierów wartościowych i udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest uważane na gruncie prawa podatkowego za odpłatne zbycie przedmiotu tych wkładów oraz fakt, że fundusz inwestycyjny nie jest spółką kapitałową prawa handlowego, ani spółdzielnią, Wnioskodawczyni stwierdza, że wobec wkładów wnoszonych do funduszu nie mają zastosowania przepisy art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) i pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W ocenie Zainteresowanej wniesienie papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością do zamkniętego funduszu inwestycyjnego w zamian za wydane przez ten fundusz certyfikaty inwestycyjne nie skutkuje powstaniem przychodu do opodatkowania na dzień wniesienia i objęcia tych certyfikatów.

W związku z tym zdaniem Wnioskodawczyni, przychód do opodatkowania winien zostać rozpoznany w momencie sprzedaży lub umorzenia certyfikatów inwestycyjnych. Podstawę opodatkowania stanowić będzie różnica między przychodem uzyskanym z tytułu sprzedaży lub umorzenia certyfikatów a wydatkami faktycznie poniesionymi na nabycie akcji, udziałów i obligacji wniesionych do funduszu w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych, albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych.

W konsekwencji wydatki na nabycie certyfikatów inwestycyjnych zaliczane są do kosztów dopiero w momencie dokonania obrotu certyfikatami inwestycyjnymi, tj. w chwili ich odpłatnego zbycia.

Ponieważ przepisy podatkowe nie precyzują bezpośrednio sposobu ustalenia kosztu nabycia certyfikatu inwestycyjnego w dacie wniesienia udziałów (akcji, obligacji) do funduszu – zdaniem Wnioskodawczyni – w celu określenia kosztu nabycia certyfikatów inwestycyjnych należy posłużyć się historycznym kursem nabycia udziałów, akcji lub obligacji wniesionych do funduszu w zamian za objęte certyfikaty inwestycyjne.

Podsumowując – w opinii Zainteresowanej – koszt nabycia certyfikatów inwestycyjnych w momencie ustalenia dochodu z ich odpłatnego zbycia należy ustalić na podstawie wydatków faktycznie poniesionych na nabycie lub objęcie udziałów (akcji, obligacji) wniesionych do funduszu, którymi opłacono certyfikaty.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawczyni w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego uznaje się za nieprawidłowe.

Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.) fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.

Stosownie do przepisu art. 7 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, wpłaty do funduszu inwestycyjnego dokonywane są w formie pieniężnej. Stosownie zaś do art. 7 ust. 2 ww. ustawy do funduszu inwestycyjnego mogą być wniesione:

1. zdematerializowane papiery wartościowe - jeżeli statut funduszu tak stanowi lub
2. inne niż zdematerializowane papiery wartościowe, lub udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością - jeżeli ustawa oraz statut funduszu tak stanowią.

Przy czym, ilekroć w ustawie jest mowa o wpłatach, rozumie się przez to również wniesienie do funduszu papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, o których mowa w ust. 2 (art. 7 ust. 4 ustawy o funduszach inwestycyjnych).

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku wpłat do funduszu inwestycyjnego, dokonywanych w innych niż zdematerializowane papierach wartościowych lub w udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo oraz składa u depozytariusza kopię tej umowy, a w przypadku papierów wartościowych, także te papiery lub, jeżeli papiery wartościowe nie mają formy dokumentu, dokument potwierdzający ich posiadanie wydany na podstawie właściwych przepisów.

Zatem wniesienie papierów wartościowych lub udziałów w spółkach kapitałowych do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu.

Analiza powyższych regulacji uprawnia do wnioskowania, iż w zaprezentowanym zdarzeniu przyszłym, w momencie dokonania wpłaty, w postaci papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, za certyfikaty inwestycyjne, następuje odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże papierów wartościowych i udziałów na rzecz funduszu.

Definicja legalna papierów wartościowych została zawarta (o czym traktuje art. 2 pkt 34 ustawy o funduszach inwestycyjnych), w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538 ze zm.).

Stosownie do tego przepisu przez papiery wartościowe - rozumie się: