Istota interpretacji:

1. Kto powinien odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy? 2. Czy i przez kogo powinien zostać wystawiony PIT?

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 ze zm.), Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Pani przedstawione we wniosku z dnia 28 czerwca 2010 r. (data wpływu 5 lipca 2010 r.) uzupełnione pismem z dnia 28 lipca 2010 r. (data wpływu 30 lipca 2010 r.), o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie kwalifikacji przychodu uzyskanego z tytułu zastępstwa procesowego – pomocy prawnej z urzędu –jest nieprawidłowe.

W dniu 5 lipca 2010 r. został złożony ww. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie kwalifikacji przychodu uzyskanego z tytułu zastępstwa procesowego – pomocy prawnej z urzędu.

W przedmiotowym wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny.

Jest Pani radcą prawnym. Od około roku ma Pani zawieszoną działalność gospodarczą i obecnie jedyną formą wykonywania zawodu radcy jest zatrudnienie na umowę o pracę. Jako radca prawny zrzeszony (obligatoryjnie) w Okręgowej Izbie Radców Prawnych, zobligowana jest Pani prowadzić sprawy przydzielone przez ten podmiot z urzędu. Podstawą do ustanowienia Pani radcą prawnym z urzędu jest art. 1173 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym sąd zwraca się do właściwej okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie radcy prawnego. Właściwa izba wyznacza radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o tym sąd. Jednocześnie art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że ustanowienie radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Z kolei art. 122 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje, że radca prawny ustanowiony z urzędu ma prawo – z wyłączeniem strony – ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. W przypadku wygrania sprawy prowadzonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, koszty zasądzane są od przeciwnika procesowego, natomiast w przypadku przegrania sprawy – od Skarbu Państwa, zgodnie z dyspozycją art. 223 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Jednocześnie § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, w sprawach w których strona korzysta z pomocy radcy prawnego ustanowionego z urzędu, sąd podwyższa stawkę wynagrodzenia pełnomocnika o podatek VAT. W dniu 26 stycznia 2010 r. zapadł wyrok w sprawie, w której została Pani ustanowiona pełnomocnikiem z urzędu. Na mocy tego wyroku, została zasądzona na Pani rzecz kwota 1.464 zł (w tym 22% podatku VAT), tytułem kosztów zastępstwa procesowego od strony przeciwnej. Powódka wniosła apelację w przedmiotowej sprawie, którą przegrała, w związku z czym wyrok stał się prawomocny. Do chwili obecnej kwota powyższa nie została przez powódkę na Pani rzecz zapłacona.

W związku z powyższym zadano następujące pytania (oznaczone we wniosku nr 3 i 4).

1. Kto powinien odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy...
2. Czy i przez kogo powinien zostać wystawiony PIT...

Pani zdaniem, dochody z tytułu zasądzonej należności powinny zostać rozliczone na koniec roku kalendarzowego (podatkowego) i ujawnione przez Panią w zeznaniu rocznym jako dochód uzyskany na podstawie art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazuje Pani, że zaliczki na podatek dochodowy nie odprowadzi za Panią strona która przegrała proces jak również nie wystawi PIT, skoro nie pozostaje Pani z nią w żadnym stosunku zlecenia.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego uznaje się za nieprawidłowe.

Świadczenie pomocy prawnej z urzędu regulują przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.), ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm).

Zgodnie z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej lub komandytowej, przy czym wspólnikami w spółkach cywilnej, jawnej i partnerskiej oraz komplementariuszami w spółce komandytowej mogą być wyłącznie radcowie prawni lub radcowie prawni i adwokaci, a także prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 126, poz. 1069), a wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej. Powyżej wskazane formy są środkami pomocniczymi do prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu pomocy prawnej. Zarówno radcy prawni jak i adwokaci są ograniczeni w wyborze formy prawnej prowadzenia działalności zawodowej.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.) reguluje szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – (§ 1 pkt 3 rozporządzenia).

Stosownie do treści § 2 pkt 3 tegoż rozporządzenia - w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.

Z powyższych przepisów wynika, że zakres podmiotowy odnosi się do wykonującego zawód radcy prawnego bez względu na sposób wykonywania zawodu. Zatem z analizy przytoczonych powyżej przepisów wynika, iż pomocy prawnej z urzędu, na zlecenie sądu, udziela osobiście radca prawny.

W myśl art. 122 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego adwokat lub radca prawny ma prawo - z wyłączeniem strony - ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu.

Przechodząc na grunt przepisów prawa podatkowego stwierdzić należy, iż w myśl art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) źródłami przychodów są m.in.:

pkt 2 – działalność wykonywana osobiście,

pkt 3 – pozarolnicza działalność gospodarcza.

Zgodnie z art. 5a pkt 6 ww. ustawy przez działalność gospodarczą albo pozarolniczą działalność gospodarczą należy rozumieć działalność zarobkową:

1. wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,
2. polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,
3. polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

• prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9.

Przepis art. 13 pkt 6 ww. ustawy stanowi, iż za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10, i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 9. Z powyższych przepisów wynika, iż pozarolnicza działalność gospodarcza oraz działalność wykonywana osobiście stanowią odrębne źródła przychodu.

Zakwalifikowanie przychodów do działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 pkt 6 ww. ustawy powoduje, iż na sądach, prokuraturach, czy też organach władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, jako płatnikach dokonujących wypłat z powyższego tytułu ciąży obowiązek określony w art. 41 ust. 1 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W myśl tego przepisu, osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują świadczeń z tytułu działalności, o której mowa w art. 13 pkt 2 i 4-9 oraz art. 18, osobom określonym w art. 3 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 4, zaliczki na podatek dochodowy, stosując do dokonywanego świadczenia, pomniejszonego o miesięczne koszty uzyskania przychodów w wysokości określonej w art. 22 ust. 9 oraz o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b), najniższą stawkę podatkową określoną w skali, o której mowa w art. 27 ust. 1. Zaliczkę od dochodów, o których mowa w ust. 1, obliczoną w sposób określony w tym przepisie zmniejsza się o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w art. 27b, pobranej ze środków podatnika przez płatnika, o którym mowa w ust. 1 (art. 41 ust. 1a ww. ustawy).

Na podstawie art. 42 ust. 1 powoływanej ustawy, płatnik ma (w terminie do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym zaliczkę pobrano) obowiązek przekazania pobranej zaliczki na rachunek urzędu skarbowego właściwego według siedziby płatnika. W terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, płatnik ma obowiązek przesłać podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania podatnika, imienne informacje o wysokości dochodu na formularzu PIT-11. Jednocześnie podatnik osiągający przedmiotowe dochody obowiązany jest wykazać je w zeznaniu rocznym, wraz z innymi dochodami uzyskanymi w roku podatkowym.

Zgodnie z przepisem art. 44 ust. 1a pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w myśl którego podatnicy osiągający dochody bez pośrednictwa płatników m. in. z tytułów określonych w art. 13 pkt 6 są obowiązani bez wezwania wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy w terminie do dnia 20 miesiąca, następującego po miesiącu, w którym dochód był uzyskany, a za grudzień – w terminie złożenia zeznania podatkowego, stosują do uzyskanego dochodu najniższą stawkę podatkową określoną w skali, o której mowa w art. 27 ust. 1.

W przedstawionego stanu faktycznego wynika, iż w dniu 26 stycznia 2010 r. zapadł wyrok w sprawie, w której została Pani ustanowiona pełnomocnikiem z urzędu. Na mocy tego wyroku, została zasądzona na Pani rzecz kwota 1.464 zł (w tym 22% podatku VAT), tytułem kosztów zastępstwa procesowego od strony przeciwnej.

Zasądzoną kwotę należy zakwalifikować do źródła przychodu wymienionego w art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W przypadku, gdy zgodnie z odrębnymi przepisami wypłata wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną z urzędu nastąpi bez pośrednictwa sądu zlecającego taką pomoc, pełnomocnik - radca prawny jest zobowiązany do samodzielnego odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych na podstawie wyżej wskazanego przepisu art. 44 ust. 1a pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednocześnie podatnik osiągający przedmiotowe dochody obowiązany jest wykazać je w zeznaniu rocznym, wraz z innymi dochodami uzyskanymi w roku podatkowym. Mając powyższe na uwadze Pani stanowisko zawarte we wniosku – pomimo prawidłowej kwalifikacji uzyskanego przychodu do źródła działalność wykonywana osobiście - należało uznać za nieprawidłowe, bowiem ciąży na Pani obowiązek odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od uzyskanego dochodu w terminie do dnia 20 miesiąca, następującego po miesiącu, w którym dochód był uzyskany, a nie - jak wskazano we wniosku – na koniec roku podatkowego.

Zaznaczenia wymaga fakt, iż w przypadku opodatkowania przedmiotowego wynagrodzenia radcy prawnego podatkiem od towarów i usług - o który to podatek Sąd zobowiązany jest do podwyższenia tegoż wynagrodzenia (opłaty za czynności radcy) - dla celów obliczenia zaliczki na podatek dochodowy podstawę powinien stanowić przychód pomniejszony o podatek od towarów i usług, co wynika z treści art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym przepisem przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Kwota podatku od towarów i usług nie jest kwotą faktycznie otrzymaną czy podstawioną do dyspozycji podatnika. Jeśli bowiem istotnie przysądzenie kwoty dotyczącej zastępstwa procesowego winno być dokonane z kwotą podatku od towarów i usług – co nie jest przedmiotem niniejszej interpretacji, która dotyczy wyłącznie skutków w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych – to ta część przysądzonego świadczenia, która obejmuje podatek VAT – nie stanowi przychodu podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie jest bowiem kwotą, którą zatrzymuje Pani dla siebie. W przypadku bowiem, gdy dana czynność podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, to część przyznanej kwoty – opodatkowanej podatkiem od towarów i usług – w efekcie podlega przekazaniu do organu podatkowego.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, ul. Staromłyńska 10, 70-561 Szczecin, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Bydgoszczy Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Toruniu, ul. Św. Jakuba 20, 87-100 Toruń.