Pytanie:

Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą jest współwłaścicielem nieruchomości, w skład której wchodzi m. in. budynek biurowo-magazynowy, wprowadzony do ewidencji środków trwałych. Podatnik użyczył tę nieruchomość szwagrowi, który wykorzystuje te pomieszczenia dla celów własnej działalności gospodarczej, przy czym żadna ze stron umowy nie dokonuje odpisów amortyzacyjnych od użyczonej nieruchomości. W umowie użyczenia zawarty jest punkt z którego wynika, iż biorący nieruchomość w użytkowanie ponosi koszty eksploatacji tej nieruchomości. Jednocześnie notą księgową podatnik obciąża szwagra kwotą zapłaconego podatku od nieruchomości. Podatnik zapytuje czy prawidłowo uważa, że: - po żadnej ze stron umowy użyczenia nie występuje przychód, ponieważ nieruchomość użyczona jest członkowi rodziny do prowadzonej działalności, - wydatek jakim jest podatek od nieruchomości, nie jest wymieniony w art. 23 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zatem kwota zapłaconego przez podatnika podatku stanowi koszt uzyskania przychodu, natomiast kwota podatku zwrócona przez szwagra jest przychodem podlegającym opodatkowaniu.

Z treści art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (j. t. Dz. U. z 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm.) wynika, że właściciel nieruchomości użyczając bezpłatnie jej część członkowi rodziny (w tym również na potrzeby prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa), nie ustala przychodu z nieruchomości, a wydatki związane z tą nieruchomością nie stanowią kosztu uzyskania przychodu.
Natomiast stosownie do treści art. 14 ust. 2 pkt 8 ww. ustawy obowiązku ustalania przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia nie ma również przedsiębiorca, który zawarł umowę nieodpłatnego korzystania z nieruchomości z osobami zaliczonymi do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.
Jednakże podstawową cechą umowy użyczenia jest jej nieodpłatny charakter. Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nie oznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. W przypadku tej umowy biorący do używania ponosi zwykłe koszty jej utrzymania. Umowa użyczenia ma charakter umowy nieodpłatnej.
Zatem umowa użyczenia nie może nakładać na biorącego do używania obowiązku żadnych świadczeń na rzecz dającego do bezpłatnego użytkowania. Jak wspomniano, użytkującego obciążają koszty zwykłego używania rzeczy i utrzymania jej w stanie nie pogorszonym. Strony takiej umowy mogą zatem nałożyć na użytkującego obowiązek regulowania określonych należności tj. opłaty za energię elektryczną, wywóz nieczystości, zużycie wody. Do kosztów zwykłego używania rzeczy można zaliczyć też drobne remonty czy odnowienie użytkowanej nieruchomości.

Do wydatków tych nie można jednak zaliczyć podatku od nieruchomości. Należności publicznoprawne bowiem ciążą z mocy prawa na podatnikach, którzy znaleźli się w sytuacji, z którą ustawa wiąże powstanie obowiązku podatkowego, względnie wobec których została przez upoważniony organ wydana decyzja ustalająca powstanie takiego obowiązku. Cechą charakterystyczną zobowiązań publicznoprawnych jest to, iż nie mogą one być przenoszone na inne osoby w drodze umowy.
Z przedstawionego w piśmie stanu faktycznego wynika, że podatkiem od nieruchomości obciąża podatnik biorącego nieruchomość w używanie. W tej sytuacji zawarta umowa użyczenia traci swój nieodpłatny charakter, odpłatnością będzie bowiem kwota podatku od nieruchomości, którą podatnik obciąża szwagra. W sprawie nie będą miały zastosowania przepisy cyt. art. 16 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż po stronie podatnika wystąpi przychód podlegający opodatkowaniu, ale z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 2 pkt 11 za przychód z działalności gospodarczej uważa się przychody z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy oraz z innych umów o podobnym charakterze, składników majątku związanych z działalnością gospodarczą. W takim przypadku kwota zapłaconego podatku od nieruchomości będzie stanowiła koszt uzyskania przychodu zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.