Istota interpretacji:

Czy wypłacone poszkodowanym odszkodowanie spowoduje u tych osób powstanie przychodu z innych źródeł?

Z uwagi na braki formalne, pismem z dnia 15 kwietnia 2009r. znak: IBPB II/2/415-356/09/CJS wezwano do ich uzupełnienia. Uzupełnienia dokonano w dniu 30 kwietnia 2009r.

W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny.

Wnioskodawca zwraca się o interpretację art. 42a ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) czy zdarzenie mające miejsce w zeszłym roku podatkowym, ale także mogące się zdarzyć w przyszłości, jest obojętne pod względem prawnopodatkowym, czy też rodzi obowiązek wnioskodawcy określony w art. 42a ustawy podatkowej.

Wnioskodawca pomimo, iż zrealizował obowiązek wskazany w sentencji przepisu 42a ustawy podatkowej za rok podatkowy 2008, posiada zasadnicze wątpliwości, czy zastosowana interpretacja tego przepisu jest właściwa, skłaniając się jednocześnie do takiej interpretacji tego przepisu, iż zdarzenie wskazane poniżej jest zdarzeniem obojętnym pod względem prawnopodatkowym i nie powinno rodzić obowiązku określonego w art. 42a ustawy podatkowej.

W związku z licznymi awariami w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni w szczególności awariami na skutek instalacji wodociągowo - kanalizacyjnej, elektrycznej, awariami na skutek nieszczelności dachu, czy też uszkodzeń ogrodzeń, nasadzeń na skutek upadku, na nieruchomości sąsiednie złamanych gałęzi drzew będących częścią składową nieruchomości Wnioskodawcy, użytkownicy mieszkań spółdzielczych, czy też właściciele nieruchomości sąsiednich doznawali szkody w swoim mieniu poprzez zalania, przecieki, przepięcia, czy też uszkodzenia ogrodzeń, nasadzeń na skutek upadku, na nieruchomości sąsiednie złamanych gałęzi drzew będących częścią składową nieruchomości Wnioskodawcy. Odpowiedzialność Spółdzielni w tym zakresie nie podlegała wątpliwości. Część odszkodowań za Spółdzielnię uiszczał zakład ubezpieczeń, gdzie Spółdzielnia była ubezpieczona, jednakże część odszkodowań, na podstawie porozumienia z poszkodowanym, uiszczała bezpośrednio Spółdzielnia na przykład z uwagi na przekroczenie limitu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń; uiszczone przez Spółdzielnię, na podstawie porozumień z poszkodowanym, kwoty odszkodowań pochodziły z funduszu remontowego.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie.

Czy uiszczona na rzecz użytkownika mieszkania kwota odszkodowania powodować będzie po stronie wnioskodawcy obowiązek, o którym mowa w art. 42a ustawy podatkowej.

Zdaniem wnioskodawcy, w myśl art. 9 ust 1 ustawy podatkowej, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody (…), przy czym, zgodnie z ust 2 wskazanego art. 9, dochodem jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym.

Art. 10 ust 1 ustawy podatkowej zawiera enumeratywny katalog źródeł przychodu, stanowiącego podstawę opodatkowania, wśród nich znajduje się pkt 9, określający, iż "inne źródła" niż wymienione w pkt 1 – 8 stanowią również podstawę opodatkowania. Rozwinięcie pojęcia "inne źródła", stanowi przepis art. 20 ust 1 ustawy podatkowej, gdzie są wskazane przykładowo źródła przychodu podlegające opodatkowaniu. Reasumując, należy jednoznacznie stwierdzić, iż opodatkowaniu podlega uzyskany w roku podatkowym dochód, stanowiący dla osób fizycznych (podatników) przysporzenie majątkowe.

Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych z dnia 15 grudnia 2000r., (Dz. U. z 2003r., nr 119, poz. 1116 ze zm.) na podstawie art. 6 ust 3, stanowi, iż spółdzielnia tworzy fundusz na remonty zasobów mieszkaniowych, zaś odpisy na ten fundusz obciążają koszty gospodarki zasobami mieszkaniowymi. Obowiązek świadczenia na fundusz dotyczy członków spółdzielni, właścicieli lokali nie będących członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali. Tak więc środki mające służyć remontom i naprawianiu szkód powstałych w masie budynkowej Spółdzielni zasobów mieszkaniowych, gromadzone są z wpłat od wskazanych powyżej osób zamieszkujących w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni. Z uwagi, iż potrzeby remontowe zasobów spółdzielczych są znaczne, regulacje wewnątrz spółdzielcze mające swoje umocowanie w Statucie Spółdzielni stanowią, iż w niektórych przypadkach np. wymiany okien i drzwi balkonowych mieszkańcy zasobów spółdzielczych dodatkowo partycypują w tych kosztach.

Zdaniem wnioskodawcy, Spółdzielnia mieszkaniowa jako zarządca budynków winna jest utrzymywać je w stanie umożliwiającym prawidłowe z nich korzystanie. Jednakże w skutek licznych zdarzeń losowych w szczególności przepięć, zalań, przecieków, czy też uszkodzeń ogrodzeń, nasadzeń na skutek upadku na nieruchomości sąsiednie złamanych gałęzi drzew będących własnością Spółdzielni, użytkownicy czy też właściciele nieruchomości sąsiednich doznają i mogą doznawać w przyszłości szkód w swoim mieniu. Znaczna część odszkodowania została wypłacona przez zakład ubezpieczeń bezpośrednio poszkodowanym lub na zasadzie roszczeń regresowych zakładom ubezpieczeń poszkodowanych; jednakże z uwagi na wyczerpanie limitu ubezpieczeń, zakład ubezpieczeń wnioskodawcy właśnie z tego powodu odmawiał wypłacenia odszkodowania. Z uwagi na powyższe, wnioskodawca na podstawie porozumień bezpośrednio z poszkodowanymi lub względem zakładu ubezpieczeń poszkodowanych regulował odszkodowania za powstałe szkody z funduszu remontowego.

Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia szkody, nie określa go jednolicie także doktryna prawa, natomiast przyjmując za definicją szkody zawartą w Komentarzu do kodeksu cywilnego Księga trzecia Zobowiązania, tom I, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1996r., G. Bieniek i inni, można określić ją jako " powstałą wbrew woli poszkodowanego różnicę między obecnym jego stanem majątkowym a tym stanem jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę."; "przez szkodę rozumie się nie tylko szkodę majątkową, ale także i szkodę materialną. Wobec powyższego za szkodę należy przyjąć pewien uszczerbek majątkowy, który podmiot odpowiedzialny za szkodę winien naprawić bądź poprzez przywrócenie stanu poprzedniego tj. przed wyrządzeniem szkody (restytucje naturalną) bądź poprzez zapłatę odszkodowania w postaci sumy pieniężnej – art. 363 Kodeksu cywilnego.

Tak więc, jeżeli na skutek powstania szkody, nastąpiło pewne uszczuplenie majątkowe poszkodowanego, to na skutek naprawienia szkody to uszczuplenie majątkowe bądź to poprzez restytucje naturalną bądź poprzez odszkodowanie przyznawane na podstawie porozumienia ustaje, a wartość majątku poszkodowanego jest zasadniczo co najwyżej taka sama, aniżeli przed powstaniem szkody. Posłużenie się słowem "zasadniczo", nie jest bowiem przypadkowe, w sytuacji kiedy naprawienie szkody następuje poprzez restytucję naturalną, sprawa jest oczywista, że przysporzenia majątkowego nie ma. Sprawa może wyglądać inaczej, jeżeli naprawienie szkody następuje na podstawie odszkodowania ustalonego w drodze porozumienia pomiędzy stronami działającymi w dobrej wierze, odszkodowanie może całkowicie rekompensować powstałą szkodę, a może też być niższe, aniżeli doznana szkoda, w zależności jak porozumiewają się poszkodowany i sprawca szkody. Czy wobec powyższego można mówić o przysporzeniu majątkowym podlegającym opodatkowaniu...

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji o sygnaturze ILPB1/415-474/08-2/RP uznał, iż środki wypłacone przez spółdzielnię użytkownikom lokali pochodzące z odszkodowań przyznanego przez zakład ubezpieczeń oraz franszyzy redukcyjnej nie korzystają ze zwolnienia określonego w art. 21 ust 1 ustawy podatkowej, uznając tym samym, iż przysporzenie majątkowe w takiej sytuacji w ogóle następuje.

Mając powyższe na uwadze, nasuwa się pytanie, czy jeżeli szkoda zostanie naprawiona przez zakład ubezpieczeń sprawcy szkody, albo poprzez zakład ubezpieczeń, w którym mienie ubezpieczone posiada poszkodowany, to wówczas też będziemy mówić o przysporzeniu majątkowym podlegającym opodatkowaniu; z ekonomicznego punktu widzenia ciągle może chodzić o tą samą kwotę, która ma na celu naprawienie szkody, zmienia się tylko podmiot bezpośrednio go wypłacający poszkodowanemu i czy właśnie z tego tylko względu ta sama kwota może być traktowana odmiennie w rozumieniu ustawy podatkowej.

Zakładając, nawet iż otrzymane odszkodowanie stanowi jednak przysporzenie po stronie podatnika, korzysta ono ze zwolnienia przedmiotowego, o którym mowa w art. 21 ust 1 pkt 3 jako odszkodowanie, którego wysokość lub zasady ustalenia wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw – decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 08 sierpnia 2007r. Zakres roszczeń odszkodowawczych określony jest w tych przypadkach na podstawie art. 363 Kodeksu cywilnego, a w szczególności § 2 wskazanego artykułu, zgodnie z którym, jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według ceny z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili; w sytuacjach wnioskodawcy bezpośrednim tytułem wypłaty odszkodowania jest porozumienie – wyrok NSA z dnia 28 marca 2007r., sygn. Akt – II FSK 467/06.

Wobec powyższego wnioskodawca wnosi jak w sentencji pisma.

Na tle przedstawionego stanu faktycznego stwierdzam co następuje

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w 2008r. wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

1. określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
2. odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
3. odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
4. odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
5. odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
6. odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane na zasadach, o których mowa w art. 27 ust. 1 lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
7. odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.
   
   

Z literalnego brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że nie wszystkie odszkodowania otrzymane przez osoby fizyczne wolne są od podatku dochodowego. Z przedmiotowego zwolnienia korzystają bowiem jedynie te odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów rangi ustawy lub aktów wykonawczych wydanych na ich podstawie, z wyjątkiem wyłączonych ze zwolnienia wolą ustawodawcy.

Z opisanego we wniosku stanu faktycznego wynika, iż wnioskodawca ubezpieczył majątek na wypadek szkód powstałych na skutek zdarzeń losowych. Znaczna część odszkodowań jest wypłacana bezpośrednio przez zakład ubezpieczeń poszkodowanym.

Z uwagi na wyczerpanie limitu ubezpieczeń, zakład ubezpieczeniowy wnioskodawcy odmawia wypłat ponad ustalony limit co w konsekwencji powoduje, iż wnioskodawca na podstawie porozumień zawieranych bezpośrednio z poszkodowanymi lub względem zakładu ubezpieczeń poszkodowanych wypłaca odszkodowania za powstałe szkody z funduszu remontowego.

Tak więc istotne dla rozpatrywanej sprawy jest zatem ustalenie czy do kategorii odszkodowań, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw można zaliczyć odszkodowania wypłacane przez wnioskodawcę – użytkownikom lokali.

Powołany przez wnioskodawcę w opisanym we wniosku stanie faktycznym przepis art. 363 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) stanowi o ogólnych zasadach naprawiania szkody. Stosownie do jego treści naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.

Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

Tak więc przepis ten nie reguluje wprost wysokości ani zasad ustalania konkretnego odszkodowania, dlatego też trudno przyznać rację wnioskodawcy, iż wypłata przedmiotowych odszkodowań następuje na podstawie przepisów odrębnych ustaw i w związku z czym korzysta ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z uwagi na to, iż katalog zwolnień przedmiotowych zawarty w art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest katalogiem zamkniętym, to też nie można interpretować go rozszerzająco.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż środki wypłacone przez wnioskodawcę użytkownikom lokali, pochodzące z odszkodowania przyznanego przez zakład ubezpieczeniowy oraz ze środków funduszu remontowego, nie korzystają ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Tak więc odszkodowania te będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych jako przychód z innych źródeł.

Stosownie do przepisu art. 11 ust. 1 ww. ustawy, przychodami, z zastrzeżeniami w przepisie wymienionymi, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z kolei, zgodnie z postanowieniami art. 20 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy podatkowej za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nie należące do przychodów określonych w art. 12-14 i 17 oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Sformułowanie "w szczególności" dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy więc mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Zakres obowiązków płatnika, ciążących na wnioskodawcy w związku z postawieniem do dyspozycji użytkownikom lokali środków pochodzących z odszkodowań, zależy od kategorii osób, którym te środki wypłacono.

Jeżeli wypłacone odszkodowanie nie jest związane ze szkodami dotyczącymi składników majątku związanych z prowadzoną przez użytkownika lokalu działalnością gospodarczą lub prowadzeniem przez niego działów specjalnych produkcji rolnej, uzyskane przez niego środki stanowią przychód z tytułu innych źródeł, określonych w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W tym przypadku – zgodnie z art. 42a ww. ustawy – osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują wypłaty należności lub świadczeń, o których mowa w art. 20 ust. 1, z wyjątkiem dochodów (przychodów) wymienionych w art. 21, art. 52 i art. 52a oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku, od których nie są obowiązane pobierać zaliczki na podatek lub zryczałtowanego podatku dochodowego, są obowiązane sporządzić informację według ustalonego wzoru o wysokości przychodów (tj. PIT-8C) i w terminie do końca lutego następnego roku podatkowego przekazać podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika, a w przypadku podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2a, urzędowi skarbowemu, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych.

W pozostałych przypadkach na wnioskodawcy nie ciążą obowiązki płatnika, zarówno w zakresie pobrania zaliczek na podatek jak i sporządzania informacji podatkowych.

Odnosząc się do powołanego przez wnioskodawcę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W tym stanie rzeczy stanowisko wnioskodawcy należało uznać za nieprawidłowe.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, ul. Prosta 10, 25-366 Kielce po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.