Pytanie:

Kto winien wystawić fakturę dla Sądu za obronę z Urzędu, jeżeli osoba występująca jako obrońca z urzędu nie żyje, a postanowieniem sądu przyznano adwokatowi wynagrodzenie, ale wyrok nie uprawomocnił się przed zgonem adwokata lub uprawomocnił się na jeden lub dwa dni przed jego śmiercią, w związku, z czym adwokat wcześniej nie miał możliwości wystawienia faktury VAT? Czy wynagrodzenie nieżyjącego adwokata powinno być wypłacone w całości żonie adwokata na podstawie wyroku?

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Stargardzie Szczecińskim dokonując - na podstawie art. 14 a § 1 i § 4, art. 216 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - interpretacji przepisów zawartych we wniosku Sądu Rejonowego w Stargardzie Szczecińskim z dnia 20.09.2006 r., w części dotyczącej:

• zaliczenia wynagrodzenia nieżyjącego obrońcy z urzędu do masy spadkowej, bez wystawienia faktury VAT i potrącania podatku dochodowego od osób fizycznych, uznaje przedstawione stanowisko za zgodne z prawem,
• wypłacenia wynagrodzenia w całości żonie nieżyjącego obrońcy uznaje przedstawione stanowisko za niezgodne z prawem.

W dniu 20.09.2006 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim zwrócił się z wnioskiem o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego w kwestii dotyczącej:

1. Kto winien wystawić fakturę dla Sądu za obronę z urzędu, jeżeli osoba występująca jako obrońca z urzędu - nie żyje, a postanowieniem sądu przyznano adwokatowi wynagrodzenie, ale wyrok nie uprawomocnił się przed zgonem adwokata lub uprawomocnił się na jeden dzień lub dwa dni przed jego śmiercią, w związku, z czym adwokat wcześniej nie miał możliwości wystawienia faktury VAT?
2. Po śmierci adwokata decyzją dziekana Rady Adwokackiej został powołany Substytut Generalny do zakończenia prowadzonych spraw z urzędu - adwokat.

Zgodnie ze stanem faktycznym przedstawionym przez Sąd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim adwokat otrzymuje wyrok prawomocny na podstawie, którego wystawia fakturę VAT. Wynagrodzenie zostaje wypłacone po przedstawieniu faktury VAT i potrąceniu podatku od osób fizycznych adwokatowi wyznaczonemu przez Sąd do obrony z urzędu. Wynagrodzenie adwokata jest masą spadkową żony adwokata, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Na tle takich okoliczności faktycznych Strona sformułowała stanowisko, iż wynagrodzenie nieżyjącego adwokata należy do masy spadkowej i winno być wypłacone w całości żonie adwokata na podstawie wyroku bez wystawiania faktury VAT i potrącania podatku.

Natomiast wynagrodzenie otrzymane przez spadkobiercę winno być rozliczane łącznie z jej dochodem osiągniętym w danym roku.

W stosunku do spadkobierców nie mają zastosowania przepisy art. 13 pkt 6, art. 22 ust. 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.)

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Stargardzie Szczecińskim uznajeprzedstawione stanowisko Sądu Rejonowego w kwestii dotyczącej:

• zaliczenia wynagrodzenia do masy spadkowej po zmarłym adwokacie bez wystawiania faktury VAT i potrącania podatku dochodowego od osób fizycznych za zgodne z prawem,
• wypłaty wynagrodzenia w całości żonie zmarłego adwokata na podstawie wyroku sądowego za niezgodne z prawem.

Prawo do obrony z urzędu wynika z przepisów regulujących postępowanie procesowe zarówno cywilne (Kodeks postępowania cywilnego) jak i karne (Kodeks postępowania karnego).

O kosztach postępowania, które są elementem kosztów procesu orzeka sąd w wyroku na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).

Biorąc pod uwagę, iż:

• zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązki obrońcy z urzędu obejmują również zaskarżenie wyroku zapadłego w I instancji,
• na orzeczenie o kosztach służy środek zaskarżenia,
• o ostatecznym zasądzeniu wynagrodzenia (honorarium) za obronę z urzędu decyduje uprawomocnienie się orzeczenia.

Z tym też dniem wynagrodzenie staje się wymagalne i jako prawo majątkowe staje się także dziedziczne - art. 922 w zw. z art. 1055 ustawy Kodeks cywilny.

W związku z powyższym wynagrodzenia wynikające z prawomocnych orzeczeń wchodzą w skład masy spadkowej po zmarłym adwokacie.

Prawem majątkowym, jest także wierzytelność, jaką miałby spadkodawca wobec sądu z tytułu już zrealizowanej, a nieopłaconej jeszcze (orzeczenie nieprawomocne) obrony z urzędu. Mimo, iż sam stosunek zlecenia obrony wiąże się z pewnymi ustawowo wskazanymi przymiotami osobistymi spadkodawcy i ulega wygaśnięciu (art. 748 KC), to po jego zrealizowaniu wierzytelność jest przenoszalna i spadkobiercy mogą wystąpić o jej realizację.

Tak, więc i należności z wyroków nieprawomocnych stanowią spadek po zmarłym obrońcy.

Wobec powyższego wynagrodzenie zmarłego adwokata należy do masy spadkowej i winno być wypłacone bez konieczności wystawiania faktury na podstawie wyroku, bez VAT-u i potrąceń. Jako masa spadkowa wynagrodzenie objęte jest sposobem podziału według ustawy Kodeks cywilny, a opodatkowane według ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Należność za obronę z urzędu nie jest, bowiem należnością ze stosunku pracy określoną w art. 63 ustawy Kodeks pracy i podlegającą podziałowi według § 2 tego przepisu.

Stanowisko Sądu Rejonowego w Stargardzie Szczecińskim zasługuje na aprobatę w kwestii dotyczącej zaliczenia wynagrodzenia do masy spadkowej po zmarłym adwokacie bez wystawiania faktury VAT i potrącania podatku dochodowego od osób fizycznych, natomiast nie zasługuje na aprobatę fakt wypłacenia wymienionego wynagrodzenia w całości żonie adwokata na podstawie wyroku sądowego. Masa spadkowa podlega, bowiem podziałowi zgodnie z normami prawa spadkowego.

Nadmienia się, że powyższa interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego w dacie zaistnienia tego zdarzenia.

Zgodnie z art. 14 b § 1 i 2 Ordynacji podatkowej niniejsza interpretacja nie jest wiążąca dla podatnika, wiąże natomiast organy podatkowe i organy kontroli skarbowej właściwe dla wnioskodawcy i może zostać zmieniona lub uchylona wyłącznie w drodze decyzji w trybie określonym w art. 14b § 5 Ordynacji podatkowej.